Atom reaktorlari bo‘yicha qaysi mamlakat yetakchi?

Bugungi kunda jahon energetika bozorida ulkan burilish nuqtasi kuzatilmoqda. Iqlim o‘zgarishi va energiya xavfsizligi masalalari fonida ko‘plab davlatlar atom energetikasiga qaytmoqda. Biroq, sohadagi yetakchilik an’anaviy g‘arb davlatlaridan Osiyo va rivojlanayotgan mintaqalarga shiddat bilan ko‘chmoqda.

Xitoy: Mutlaq gegemonlik sari

Jahon yadro assotsiatsiyasining 2025-yil sentyabr holatiga ko‘ra bergan ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, Xitoy hozirda atom reaktorlarini qurish bo‘yicha dunyoda tengsiz yetakchiga aylangan. Mamlakatda bir vaqtning o‘zida 37 ta reaktor bunyod etilmoqda.

Ushbu ulkan qurilish dasturi qariyb 43 000 megavatt yangi generatsiya quvvatini ta’minlaydi. Taqqoslash uchun, Xitoyning bir o‘zidagi qurilish hajmi reytingda keyingi o‘rinlarni egallagan Hindiston va Rossiyadan olti baravar ko‘pdir. Pekinning bu strategiyasi ortida ko‘mirga bo‘lgan qaramlikni kamaytirish va havoning ifloslanishiga qarshi kurashish hamda uzoq muddatli energetik mustaqillikni ta’minlash maqsadi yotibdi.

Osiyo va Yaqin Sharq

Reytingning keyingi pog‘onalarida Osiyo va Yaqin Sharq davlatlari mustahkam o‘rnashgan:

• Hindiston va Rossiya: Har ikki davlatda 6 tadan reaktor qurilmoqda. Quvvat jihatidan Hindiston (5 200 MVt) Rossiyadan (4 200 MVt) biroz ilgarilab ketgan.
• Turkiya va Misr: Mintaqaviy yangi o‘yinchilar sifatida har biri 4 tadan yirik reaktor loyihasini amalga oshirmoqda.
• Janubiy Koreya: 3 ta yangi energiya bloki bilan yuqori beshlikni yakunlab beradi.

Shuningdek, Bangladesh, Yaponiya, Buyuk Britaniya va Ukraina kabi davlatlarda ham 2 tadan reaktor qurilishi davom etmoqda. Braziliya, Vengriya, Slovakiya, Eron, Pokiston va Argentina esa bittadan loyihaga ega.

G‘arb gigantlarining “Sukunati”

Ma’lumotlardagi eng hayratlanarli jihat — atom energetikasining tarixiy yetakchilari bo‘lgan AQSh, Fransiya va Kanadada ayni damda birorta ham yangi reaktor qurilmayotganidir. Ushbu davlatlarda ko‘rsatkich “0” bo‘lib turibdi. Bu holat G‘arb davlatlarining mavjud quvvatlarni modernizatsiya qilishga (litsenziyalarni 60-80 yilgacha uzaytirish) e’tibor qaratayotgani yoki yangi loyihalarni boshlashda moliyaviy va siyosiy to‘siqlarga duch kelayotganidan dalolat beradi.

To‘xtab qolgan loyihalar

Shuni ta’kidlash joizki, hamma loyihalar ham silliq kechayotgani yo‘q. Infografikada ko‘rsatilishicha, hozirda beshta blokda qurilish ishlari vaqtincha to‘xtatilgan:

• Braziliya (Angra 3);
• Yaponiya (Ohma 1 va Shimane 3);
• Ukraina (Xmelnitskiy 3 va 4).

Keyingi 10 yillik jahon yadro xaritasini butunlay o‘zgartiradi

Eski energobloklarning xizmat muddati tugashi bilan ularni yangilash global zaruriyatga aylanmoqda. Agar hozirgi tendensiya davom etsa, kelgusi o‘n yillikda jahon yadro xaritasi butunlay o‘zgaradi: Xitoy markaziy nuqtaga aylanadi, rivojlanayotgan davlatlar esa barqaror va past uglerodli energiya manbalari hisobiga o‘z iqtisodiy o‘sishini ta’minlaydi.