O‘zbekistonda aliment to‘lovchilarining 61 foizi ishsiz

O‘zbekiston jamiyatida aliment masalasi hanuzgacha eng o‘tkir ijtimoiy muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Majburiy ijro bürosi (MIB) tomonidan o‘tkazilgan so‘nggi matbuot anjumanida soha mutasaddilari ushbu yo‘nalishdagi joriy holat, undiruv tizimidagi o‘zgarishlar va to‘lovchilarning bandlik masalalariga to‘xtalib o‘tdilar. Berilgan ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, aliment to‘lashdan bo‘yin tovlash faqatgina iqtisodiy emas, balki chuqur ijtimoiy inqiroz belgisidir.

Moliyaviy o‘sish va ijro intizomi

O‘tgan 2025-yil aliment undiruvi borasida keskin o‘sish davri bo‘ldi. MIB bo‘lim boshlig‘i Alisher Toirovning ta’kidlashicha, yil davomida jami 3,1 trillion so‘m miqdoridagi aliment mablag‘lari undirilgan. Bu ko‘rsatkich 2024-yilga nisbatan sezilarli darajada — qariyb 1 trillion so‘mga ko‘pdir. Bunday o‘sish tizimda nazorat mexanizmlari kuchayganidan dalolat beradi.

Shuningdek, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimi ham samarali ishlagan. Xususan, Aliment to‘lovlari jamg‘armasi hisobidan 588 nafar undiruvchiga 26,8 milliard so‘m miqdoridagi mablag‘lar to‘lab berilgan. Bu qadam aliment to‘lovchining moddiy imkoniyati bo‘lmagan hollarda voyaga yetmagan bolalarning huquqlarini himoya qilishda muhim ahamiyat kasb etdi.

Ishsizlik asosiy to‘siqmi yoki bahonami?

Bugungi kunda respublika bo‘yicha aliment to‘lovchilar soni 350 mingdan oshadi. Biroq eng tashvishli jihat shundaki, ularning 61 foizi rasmiy ish joyiga yoki doimiy daromad manbaiga ega emas. Alisher Toirov bu holatni jamiyatdagi eng og‘riqli nuqtalardan biri deb atab, aliment ota-onaning o‘zgarmas majburiyati ekanini bot-bot eslatib o‘tdi.

Muammoni tizimli hal qilish maqsadida Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi bilan hamkorlikda maxsus “Bandlik” platformasi ishga tushirilgan. Mazkur tizim orqali daromadi bo‘lmagan aliment to‘lovchilarni ish bilan ta’minlash choralari ko‘rilmoqda. Jumladan, o‘tkazilgan mehnat yarmarkalari natijasida 23 mingdan ortiq ishsiz fuqarolar rasmiy ish joyiga ega bo‘lgan.

Jazo va yarashtiruv: Ikki tomonlama yondashuv

Qonun ustuvorligini ta’minlash maqsadida aliment to‘lashdan qasddan bo‘yin tovlagan shaxslarga nisbatan keskin choralar ko‘rilmoqda. O‘tgan davr mobaynida 16 163 nafar shaxs ma’muriy javobgarlikka tortilgan bo‘lsa, yanada og‘irroq holatlarda 1 283 nafar fuqaroga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.

Shunga qaramay, tizimning asosiy maqsadi faqat jazolash emas, balki oilalarni saqlab qolishdir. MIB va mutasaddi tashkilotlarning sa’y-harakatlari natijasida o‘tgan yili 13 834 nafar oila yarashtirilgan. Bu nafaqat aliment masalasining yopilishi, balki minglab bolalarning o‘z oilasi bag‘riga qaytishi demakdir.