2025-yil tarixdagi eng issiq uchlikdan joy oldi

Insoniyat iqlim inqirozining yangi va xavfli bosqichiga qadam qo‘ymoqda. Jahon meteorologiya tashkilotining (JMT) so‘nggi rasmiy bayonoti shunchaki navbatdagi statistika emas, balki sayyoramizning “isitmasi” tushmayotganidan dalolat beruvchi jiddiy ogohlantirishdir.

O‘n yillikning issiq yakuni

Jahon meteorologiya tashkiloti 2025-yilni kuzatuvlar tarixidagi eng issiq uch yildan biri sifatida rasman tasdiqladi. Bu ko‘rsatkich shuni anglatadiki, zamonaviy o‘lchovlar boshlangandan buyon oxirgi 11 yilning barchasi rekord darajadagi eng issiq yillar ketma-ketligini tashkil etmoqda. Tahlillarga ko‘ra, o‘tgan yili yer yuzasining o‘rtacha harorati sanoatlashish davrigacha bo‘lgan (1850–1900-yillar) ko‘rsatkichdan 1,44 °C ga yuqori bo‘lgan.

Global miqyosda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, 2023-yildan 2025-yilgacha bo‘lgan davr insoniyat tarixidagi eng qaynoq uch yillik bo‘lib muhrlandi. Ushbu qisqa vaqt ichida harorat me’yordan o‘rtacha 1,48 °C ga ko‘tarilgan. Bu raqamlar ortida global ekotizimning jiddiy o‘zgarishi va ortga qaytmas jarayonlar xavfi yashiringan.

Tabiiy hodisalar to‘sa olmagan issiqlik

Qizig‘i shundaki, 2025-yil iqlimni sovutish xususiyatiga ega bo‘lgan “La-Ninya” tabiiy hodisasi ta’sirida o‘tdi. Biroq, hatto ushbu tabiiy “konditsioner” ham atmosferadagi issiqxona gazlarining salbiy ta’sirini jilovlay olmadi. JMT bosh kotibi Seleste Sauloning ta’kidlashicha, atmosferada issiqlikni ushlab qoluvchi gazlarning konsentratsiyasi shunchalik yuqoriki, hatto La-Ninya kabi kuchli omillar ham umumiy isish tendensiyasini to‘xtata olmayapti.

Sauloning so‘zlariga ko‘ra, quruqlik va okeanlardagi anomal issiqlik shunchaki raqamlarda aks etmaydi. U o‘zi bilan birga vayronkor issiqlik to‘lqinlari, misli ko‘rilmagan kuchli yog‘ingarchiliklar va shiddatli tropik siklonlarni olib kelmoqda. Bu vaziyat dunyo bo‘ylab “erta ogohlantirish tizimlari”ning naqadar hayotiy zarur ekanligini yana bir bor tasdiqlamoqda.

Sakkizta manba — yagona xulosa

Ushbu xulosalar shunchaki taxmin emas, balki dunyoning sakkizta eng nufuzli ilmiy markazlari ma’lumotlariga asoslangan. Copernicus (ERA5), NASA, NOAA va Buyuk Britaniya Met Office kabi gigantlar bilan bir qatorda, JMT ilk bor Xitoyning birlashtirilgan yer yuzasi harorati (CMST) ma’lumotlarini ham tahlilga kiritdi.

Olingan natijalar bir-birini to‘ldiradi: tadqiqot markazlarining ikkitasi 2025-yilni tarixdagi ikkinchi eng issiq yil deb topgan bo‘lsa, qolgan oltitasi uni uchinchi o‘ringa qo‘ydi. O‘tgan yili sayyoramizdagi mutloq o‘rtacha harorat taxminan 15,08 °C ni tashkil etgan.

Okeanlar – Yerning qaynoq yuragi

Maqolada qayd etilishicha, isish faqat quruqlik bilan cheklanib qolmayapti. “Advances in Atmospheric Sciences” nashridagi yangi tadqiqot okeanlarning issiqlik miqdori rekord darajaga yetganini ko‘rsatdi. Xususan, okean suvining yuqori 2000 metrli qatlami o‘zida misli ko‘rilmagan darajada katta energiya to‘plagan. Bu esa dengiz sathining ko‘tarilishi va dengiz ekotizimlarining tanazzuliga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatmoqda.

Xulosa qilib aytganda, 2025-yil bizga tabiatning navbatdagi ogohlantirish signalini yo‘lladi. Global isish endi kelajak muammosi emas, balki bugunning achchiq haqiqatidir.