Hukumatdan “Vabank”: O‘zbekiston energetika gigantlari bankrotlik yoqasidami?

O‘zbekiston iqtisodiyotining lokomotivi hisoblangan neft-gaz va qurilish sohalarida misli ko‘rilmagan moliyaviy bo‘hron kuzatilmoqda. Mamlakatning eng yirik ish beruvchilari sanalgan Eriell, Saneg va Enter Engineering kompaniyalar guruhi o‘zining 38,7 ming nafar xodimi oldida ulkan qarzdorlikni yuzaga keltirdi. Ayni paytda jami ish haqi qarzi 131 million dollarga yetgan bo‘lib, bu vaziyat nafaqat o‘n minglab oilalar farovonligiga, balki mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy barqarorligiga ham xavf solmoqda.

Aktivlar savdosi: Qarzni uzishning yagona chorasi

Vaziyatning jiddiyligini inobatga olgan holda, O‘zbekiston hukumati kompaniyalarning moliyaviy majburiyatlarini bajarish uchun ularning yirik aktivlarini sotuvga chiqarishga qaror qildi. Ushbu jarayonni shaffof va tizimli boshqarish maqsadida Davlat aktivlarini boshqarish agentligi bilan hamkorlikda “Saneg aktiv” nomli maxsus tuzilma tashkil etilmoqda.

Ushbu tashkilotning asosiy vazifasi — kompaniyalarga tegishli mulklarni realizatsiya qilish va tushgan mablag‘larni qat’iy iyerarxiya asosida taqsimlashdir. Belgilangan tartibga ko‘ra, birinchi navbatda xodimlarning ish haqi bo‘yicha qarzlari to‘liq uziladi. Shundan so‘nggina qolgan mablag‘lar soliq to‘lovlari va bank kreditlarini yopishga yo‘naltiriladi. Bozor kon’yunkturasini hisobga olgan holda, agar auksionga chiqarilgan mulklarga talab bo‘lmasa, ularning narxi har hafta 5 foizga pasaytirib boriladi.

Nimalar sotuvga qo‘yiladi?

Sotiladigan ob’ektlar ro‘yxati nafaqat ofis binalarini, balki strategik ahamiyatga ega infratuzilmalarni ham o‘z ichiga olgan. Ma’lumotlarga ko‘ra, Toshkent shahridagi Engineering va Eriell kompaniyalarining bosh ofis binalari, sobiq Borovskiy kolleji (Toshkent xalqaro tibbiyot markazi) binosi auksionga chiqadi.

Bundan tashqari, ro‘yxatda yanada yirikroq aktivlar — Samarqand xalqaro aeroporti, sakkizta mehmonxona majmuasi, Farg‘ona neftni qayta ishlash zavodi hamda Angrendagi logistika terminali mavjud. Shuningdek, qarzni uzishning asosiy manbalaridan biri sifatida Gazli yerosti gaz saqlash omborining sotilishi ko‘rsatilmoqda. Enter Engineering rahbariyati ushbu strategik ob’ekt savdosidan tushgan mablag‘lar hisobiga 15-martga qadar barcha ish haqi qarzlarini yopishga va’da bergan.

Strategik kelajak va yangi investorlar

Hukumat faqat mavjud muammolarni yopish bilan cheklanib qolmasdan, ushbu yirik loyihalarni saqlab qolish choralarini ham ko‘rmoqda. Hozirda Tebinbuloq metallurgiya majmuasi, MTO gaz-kimyo loyihasi va Buxoro aeroportini modernizatsiya qilish kabi strategik ob’ektlar uchun yangi tashqi investorlarni jalb qilish bo‘yicha muzokaralar olib borilmoqda.

Shu bilan birga, kompaniyalar guruhiga 2027-yilgacha soliq to‘lovlarini kechiktirish imkoniyati berilishi kutilmoqda. Biroq, bu imtiyozning qat’iy sharti bor: u faqat ishchilar oldidagi barcha qarzlar to‘liq to‘lanib, kompaniyaning moliyaviy holati sog‘lomlashgandagina kuchga kiradi.

Noaniqliklar

Garchi hozirgacha 12 700 dan ortiq xodim o‘z ish haqlarini undirishga muvaffaq bo‘lgan bo‘lsa-da, tizimda hali ham muammolar talaygina. Xususan, rasmiy ish haqi miqdori va amaldagi qarzdorlik bo‘yicha o‘zaro kelishmovchiliklar mavjudligi aytilmoqda.

Shunga qaramay, neft-gaz sohasining tayanchi bo‘lgan ushbu kompaniyalarni qutqarish — davlat uchun ustuvor vazifa bo‘lib qolmoqda. Ko‘rilayotgan bu keskin choralar nafaqat iqtisodiy barqarorlikni tiklashga, balki minglab mutaxassislarning ijtimoiy himoyasini ta’minlashga qaratilgan.