Global energetika inqirozi: Rossiya nefti yana dunyo sahnasiga qaytmoqda

Bugungi kunda jahon neft bozori so‘nggi o‘n yilliklardagi eng og‘ir sinovlardan birini boshdan kechirmoqda. Yaqin Sharqdagi harbiy harakatlar va Eron tomonidan Fors ko‘rfazini okean bilan bog‘lovchi, jahon neft oqimining chorak qismi o‘tadigan strategik Ho‘rmuz bo‘g‘ozining amalda yopib qo‘yilishi global energetika xavfsizligini izdan chiqardi. Mazkur blokada natijasida “Brent” markali neft narxi barreliga 119 dollargacha ko‘tarilib ketdi. Aynan mana shu inqirozli vaziyatda Rossiya nefti geosiyosiy shaxmat taxtasida qaytadan asosiy figuraga aylandi.

AQShning kutilmagan strategiyasi

AQSh prezidenti Donald Tramp Floridadagi matbuot anjumanida Eron bilan urush “juda tez orada” yakunlanishini bashorat qilgan bo‘lsa-da, mavjud narxlar bosimi uni keskin choralar ko‘rishga majbur qildi. Ichki bozorda yoqilg‘i narxini tushirish va global ta’minot uzilishlarini qoplash maqsadida Tramp ma’muriyati neft bilan bog‘liq ayrim sanksiyalarni bekor qilishini bildirdi.

Vashington mart oyi boshida kutilmagan qadam tashlab, Hindistonga dengizda bo‘lgan Rossiya neftini xarid qilish uchun 30 kunlik vaqtinchalik ruxsatnoma berdi. Garchi Tramp ma’muriyati bu choralarni Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ochilgunga qadar vaqtinchalik deb atayotgan bo‘lsa-da, bu qaror Rossiyaga nisbatan iqtisodiy bosimning sezilarli darajada pasayishini anglatadi.

Hindistonning strategik ehtiyoji va Rossiya tankerlari

Yil boshida AQSh bosimi ostida Rossiya neftidan voz kechishga va’da bergan Hindiston, Yaqin Sharqdagi keskinlik tufayli o‘z strategiyasini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘ldi. “Bloomberg” ma’lumotlariga ko‘ra, Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi sanksiyalari ostida bo‘lgan “Odune”, “Matari” va “Indri” kabi yirik tankerlar o‘z yo‘nalishini Hindiston portlari tomon burgan.

Fevral oyida Tramp bilan erishilgan savdo kelishuvi doirasida Dehli “Rosneft” va “Lukoyl”dan xaridlarni to‘xtatish majburiyatini olgan edi. Biroq Saudiya Arabistonidan yetkazib berishdagi uzilishlar va bo‘g‘ozdagi blokada Hindistonni energetika xavfsizligi yo‘lida Rossiya xomashyosiga tayanishga undamoqda. Hozirda jami 2,16 mln barrel “Urals” nefti Hindiston qirg‘oqlariga yetib kelgan va bu AQSh bilan tuzilgan savdo kelishuvlariga qaramay, Rossiya neftining muqobilsiz ekanini ko‘rsatmoqda.

Putinning Yevropaga “ochiq eshiklar” taklifi

Rossiya prezidenti Vladimir Putin energetika bozoridagi ushbu betartiblikdan foydalanib, Yevropa davlatlariga uzoq muddatli va barqaror hamkorlikka qaytishni taklif qildi. Putinning ta’kidlashicha, Yaqin Sharqdagi neft va gazni tezkorlik bilan almashtirishning iloji yo‘q va Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi blokada yaqin bir oy ichida mintaqadagi neft qazib olishni butunlay to‘xtatib qo‘yishi mumkin.

Moskva hozirda o‘z resurslarini Yevropa uchun “ishonchli muqobil” sifatida taqdim etmoqda. Rossiya rahbariyati oshgan eksport tushumlarini banklar oldidagi qarzdorlikni yopishga yo‘naltirar ekan, energetika bozoridagi “yangi narx voqeligi” Rossiyaga G‘arb bozoriga qaytish uchun tarixiy imkoniyat bermoqda deb hisoblaydi.

AQSh ichki siyosatidagi to‘qnashuv: Demokratlarning keskin qarshiligi

Trampning sanksiyalarni yumshatish siyosati AQSh Kongressida jiddiy norozilikka sabab bo‘ldi. Demokratlar — kongressmen Sem Likkardo va senator Ruben Galego boshchiligida — Moliya vazirligiga maktub yo‘llab, Rossiya uchun berilgan 30 kunlik imtiyozni “xavfli va asossiz” deb atashdi.

Demokratlarning fikricha, sanksiyalarning yumshatilishi Rossiyaga qo‘shimcha daromad keltiradi, bu esa bilvosita AQSh harbiylariga qarshi hujumlarni rag‘batlantirishdir. Ular neft narxi 90 dollar atrofida barqarorlashganidan foydalanib, Rossiyaga nisbatan bosimni zudlik bilan tiklashni talab qilmoqdalar. Bu holat Oq uy va Kongress o‘rtasida Rossiya energetika resurslariga nisbatan yagona strategiya mavjud emasligini ko‘rsatmoqda.

Rossiya nefti taqdiri keyingi kunlarga qolmoqda

Rossiya nefti atrofidagi vaziyat jahon energetika xaritasining qayta shakllanayotganidan dalolat beradi. Bir tomondan Yaqin Sharqdagi urush tufayli yuzaga kelgan tanqislik Rossiya xomashyosiga bo‘lgan talabni oshirayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan AQSh ichki siyosatidagi ziddiyatlar ushbu jarayonning qanchalik mo‘rt ekanini ko‘rsatmoqda. Kelgusi haftalar Ho‘rmuz bo‘g‘ozining ochilishi va Vashingtondagi siyosiy kurashlar natijasida Rossiya neftining dunyo bozoridagi taqdirini belgilab beradi.