Nima uchun Amir Temurni Temurlang deb atashgan?: Bir laqabning tarixi

“Temurlang” ismining kelib chiqishi

Buyuk sarkarda Amir Temurning nomi ko‘plab mamlakatlarda ma’lum va mashhur, biroq Yevropa manbalarida u ko‘pincha Tamerlan (Temurlang) nomi bilan tilga olinadi. Bu laqab tasodifan paydo bo‘lmagan, balki uning yoshlik davridagi eng muhim voqealardan biri bilan bog‘liqdir.

“Tamerlan” so‘zi forscha “Timur-e Lang” birikmasidan kelib chiqqan bo‘lib, “Cho‘loq Temur” degan ma’noni anglatadi. U ushbu laqabni oyog‘idan olgan og‘ir jarohatidan so‘ng olgan. Bu jarohat sarkardaning kelgusi hayoti va tarixiy qiyofasiga o‘z ta’sirini ko‘rsatgan.

Taqdirni o‘zgartirgan jarohat

Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, 1362-yilda Movarounnahrdagi harbiy to‘qnashuvlarning birida Temur og‘ir jarohat oladi. Uning o‘ng qo‘li va o‘ng oyog‘iga kamon o‘qi tegadi, natijada u bir umrga oqsoq bo‘lib qoladi.

Shundan so‘ng, turkiy an’analarda uni “Oqsoq Temur” deb atay boshlashgan. Forsiy manbalarda esa “Temurlang” (“lang” — cho‘loq, oqsoq) nomi muhrlanib qoldi. Keyinchalik bu nom Yevropa tillariga “Tamerlan” shaklida o‘tib, jahon tarixida aynan shu nom bilan tanildi.

Amir Temurning sharafli unvonlari

Sharq adabiyotida u ko‘proq laqabi bilan emas, balki uning yuksak mavqei va qudratini ifodalovchi sharafli unvonlar bilan tilga olingan. Ular orasida eng mashhurlari:

• “Amir Sohibqiron” (baxtli yulduzlar ostida tug‘ilgan amir);
• “Ko‘ragon” (xonning kuyovi).

Bu unvonlar uning siyosiy qonuniyligini hamda turkiy-mo‘g‘ul an’analaridagi yuksak maqomini ta’kidlab turgan.

“Zafarnoma”dan ma’lumotlar

“Zafarnoma” asari muallifi Sharafuddin Ali Yazdiyning qayd etishicha, ancha vaqt o‘tib, 1383-yilda Temurning Seistonga qilgan yurishi chog‘ida, uni yoshligida yarador qilgan jangchi asir olinadi va qatl etiladi. Ushbu voqea solnomalarda ko‘pincha qasos ramzi va Temur hokimiyatining mustahkamlanishi sifatida keltiriladi.

Buyuk fotihning merosi

Jismoniy jarohat uning harbiy faoliyatini to‘xtata olmadi. Aksincha, aynan shu voqealardan so‘ng u tarqoq yerlarni birlashtirib, o‘z hokimiyatini bosqichma-bosqich mustahkamladi va kelajakdagi ulkan saltanatiga asos soldi. Oqsoqligi unga shaxsan harbiy yurishlarda qatnashishga va qo‘shinni boshqarishga aslo xalaqit bermagan.

Shunday qilib, “Tamerlan” laqabi shunchaki ism emas, balki og‘ir jarohat va jismoniy qiyinchiliklarga qaramay, jahon tarixidagi eng nufuzli hukmdorlardan biriga aylangan insonning real hayot yo‘li aksidir.