Tadqiqot: O‘zbekiston aholisining 19,2 foizi amaldorlarga pora beradi

Jahon qadriyatlari tadqiqoti maʼlumotlari asosida oʻtkazilgan soʻnggi aholi soʻrovlariga koʻra, Oʻzbekistonda oddiy odamlarning mahalliy amaldorlar va yetkazib beruvchilarga pora berish, sovgʻalar berish yoki yaxshilik koʻrsatish chastotasi 19,2 foizni tashkil etadi. Birinchi o‘rinda Xitoy – 60,9 foiz, Qirg‘iziston – 41,6 foiz, Hindiston – 26,8, Qozog‘iston – 24,8 foiz.

Korrupsiya sabablari haqida BMT nima deydi?

BMTning taxminiga ko‘ra, korrupsiya darajasi o‘sishining to‘rtta asosiy sababi mavjud:

1. Imkoniyatlar. Tizim samarasiz ishlayotganida va kishilar mavjud tartib hamda qonunlarni inobatga olmasdan o‘z maqsadlariga erishish usulini topishlari kerak bo‘lganida, ular korrupsiyaga tezroq chalinishadi.

2. Fosh etilish ehtimolining pastligi. Hisobdorlikning yo‘qligi, eng avvalo, transparentlik, shaffoflikning mavjud emasligi (misol uchun, davlat mansabdorlari qay tarzda va nima uchun, nimalar qilishayotgani haqida axborot berishmaydi hamda o‘z xatti-harakatlarini tushuntirishmaydi), shuningdek, huquqni qo‘llash faoliyatining zaifligi (huquq-tartibot organlari boshqaruv vakolatlariga ega bo‘lib, o‘z majburiyatlarini suiiste’mol qilayotgan shaxslarni javobgarlikka tortishmaydi) oqibati hisoblanadi.

3. Motivatsiyaning yomonligi. Misol uchun, mansabdor yashashi uchun yetmaydigan darajada maosh olsa yoki uning ertangi kunga ishonchi bo‘lmasa, u o‘z daromadini pora bilan to‘ldiradi.

4. Muayyan vaziyat va holatlarda oddiy odamlar qonunni hurmat qilmay qo‘yadilar. Ular hukumatning o‘zlari noqonuniy deb hisoblagan qonunlarini chetlab o‘tishga harakat qilishadi. Qashshoqlik yoki mahsulotlarning (masalan, dori-darmonlarning) yetishmasligi ham odamlarni qonunlarga bo‘ysunmaslikka undashi mumkin.

Mutaxassisdan takliflar

Mutaxassis Yuliy Yusupovning fikricha , korrupsiyani yengish yoki hech bo’lmaganda uning ko’lamini sezilarli darajada kamaytirish bir vaqtning o’zida qo’llanilishi kerak bo’lgan ikkita usul yordamida amalga oshirilishi mumkin:

 1. Iqtisodiyotdan mansabdor shaxslarni chetlashtirish va ularning har qanday narsaga ruxsat berish yoki taqiqlash imkoniyatlarini cheklash, bu xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va ma’muriy islohotlarni talab qiladi.

 2. Fuqarolarga hukumatga ta’sir o’tkazish va ishonchli adolatni ta’minlash imkonini beruvchi barqaror demokratik institutlarni rivojlantirish.

Bu chora-tadbirlar, ekspertning fikricha, O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurash va yanada shaffof va adolatli boshqaruv tizimini yaratishda asosiy omil bo‘lishi mumkin.

Bu borada o'zimizda ham tadqiqot o'tkazilgan

O'zbekistonda “Ijtimoiy fikr” respublika jamoatchilik fikrini o‘rganish markazi o'tkazgan “Fuqarolar O‘zbekistonda korrupsiya to‘g‘risida” sotsiologik tadqiqotda esa tadqiqot ishtirokchilarining 21,2 foizi 2024-yilda korrupsiyaviy holatlarda ishtirok etganini, 6,3 foizi korrupsiyaga nisbatan befarq, 2,3 foizi esa ijobiy munosabat bildirishi keltirilgandi.