Shveysariyada qariyb 20 yildan buyon davom etayotgan Gulnora Karimovaning sudi boshlandi

Joriy yilning 27-aprel kuni Shveysariya sudida O‘zbekistonning Birinchi prezidenti Islom Karimovning to‘ng‘ich qizi Gulnora Karimovaga oid pul yuvish va boshqa jinoyatlarga oid sud ishi boshlanadi. 

Bu oʻzi qanday ish?

Bu voqea qariyb yigirma yil avval boshlangan. Markazda O‘zbekistonning Birinchi prezidentining qizi Gulnora Karimova turibdi. Shveysariya Bosh prokuraturasi (OAG) da’vosiga ko‘ra, u O‘zbekiston bozoriga kirmoqchi bo‘lgan telekommunikatsiya kompaniyalaridan pora undirish bilan shug‘ullanuvchi “Idora” (The Office) deb nomlangan keng tarmoqli tarmoq tuzganlikda ayblanmoqda. Ushbu tarmoq ko‘p yillar davomida faoliyat yuritgani aytiladi.

2012-yilda Shveysariya Bosh prokuraturasi Karimova va uning biznes sherigiga nisbatan jinoiy ish ochgan. Ular korrupsiya, jinoiy tashkilotda ishtirok etish va pul yuvishda ayblanmoqda.

2015-yilda Jenevadagi Lombard Odier xususiy bankining sobiq xodimi tergov ostiga olingan. U 2008–2012 yillar davomida “Idora”ga aloqador shaxslar uchun bank hisoblari ochish va boshqarish orqali mablag‘larning kelib chiqishini yashirishga yordam berganlikda ayblanmoqda.

Lombard Odier bankining o‘zi pul yuvishda bevosita ayblanmayapti. Asosiy masala – bank o‘z xodimining ehtimoliy jinoiy harakatlarini oldini olish uchun barcha zarur tashkiliy choralarni ko‘rgan-ko‘rmaganligida. Bu “korporativ jinoiy javobgarlik” tushunchasiga kiradi. Shu asosda Shveysariyadagi bir nechta banklar, jumladan, Banque Pictet & Cie, Credit Suisse va Bank J. Safra Sarasin avvalroq jazolangan. Bankning o‘zi 2012 yilda bu holat haqida pul yuvish bo‘yicha hisobot berish idorasiga (MROS) xabar bergan va tergov bilan to‘liq hamkorlik qilgan.

Nima uchun ish bunchalik uzoq davom etmoqda?

Asosiy faktlar murakkab bo‘lgani kabi, jarayonning borishi ham g‘ayritabiiy bo‘lgan. Ayniqsa, ishning davomiyligi hayratlanarli: asosiy voqealar 2008 yilga borib taqaladi.

Shveysariya jinoiy adliya tarixida birinchi marta Federal jinoyat sudi so‘roq o‘tkazish uchun xorijga safar qilgan.

Yillar davomida ishning ikki yo‘nalishi turli prokurorlar tomonidan alohida olib borilgan. Faqat 2025 yil may oyida – tergov boshlanganidan o‘n yildan ko‘proq vaqt o‘tgach – Shveysariya Federal jinoyat sudi Bosh prokuraturaning pozitsiyasiga zid ravishda, ikki ishni birlashtirishga qaror qilgan, chunki ular bir xil faktlarga asoslangan. Sud majlisi joriy yilning 27 apreliga belgilangan.

Bu oddiy sud ishlaridan nimasi bilan farq qiladi?

Kechikishlardan tashqari, jarayon ancha chigal kechgan. Karimova va uning sherigiga nisbatan “jinoiy tashkilotda ishtirok etish” ayblovi tergov boshlanganidan faqat o‘n yil o‘tib qo‘shilgan.

“Shuningdek, istisno tariqasidagi tergov harakatlari amalga oshirilgan: Shveysariya tarixida birinchi marta Federal jinoyat sudi chet elga chiqqan. 2026 yil boshida Toshkentda Karimova bilan ikkinchi bor so‘roq o‘tkazilgan. Karimova 2014 yildan beri O‘zbekistonda qamoqda qolmoqda. Uning saqlanish sharoiti ish tafsilotlaridan tashqari xavotirlarga sabab bo‘lmoqda. BMTning inson huquqlari bo‘yicha ishchi guruhi uning hibsga olinishini “o‘zboshimchalik” deb baholadi va xalqaro protsessual standartlarning buzilishini aniqladi. Shu sababli huquqshunoslar bu holat Shveysariyadagi sud jarayonida dalillarning maqbulligiga qanday ta’sir qilishini muhokama qilmoqdalar”, deyiladi xabarda.

Asosiy ayblanuvchilarning Bellinzonadagi sudga kelishi hozircha noma’lum.

Qayd etilishicha, so‘roqlarning o‘zi ham cheklovlar ostida o‘tkazilgan: savollar bevosita shveysariyalik sudyalar tomonidan emas, balki O‘zbekiston Bosh prokuraturasi orqali berilgan. Bundan tashqari, ishtirokchilarga qat’iy maxfiylik talablari qo‘yilgani sababli himoyachi advokatlar ishtirok etishdan bosh tortgan. Natijada ushbu ko‘rsatmalar Shveysariya dalillarni to‘plash standartlariga javob berishi va sudda inobatga olinishi borasida shubhalar mavjud.

Yana bir mavhumlik: asosiy ayblanuvchilarning sudda ishtirok etishi so‘roq ostida. Qamoqda ekanligi sababli Karimovaning shaxsan kelishi ehtimoli past. Ikkinchi ayblanuvchining qayerdaligi esa noma’lum. Bu esa sud oldida “sirtqi sud” (trial in absentia) o‘tkazish yoki ishni qayta alohida bo‘laklarga bo‘lish kabi fundamental protsessual savollarni qo‘yadi.

Nima uchun bu ish sudga oshirildi?

Shveysariyada bunday ishlar ko‘pincha sudgacha yetib bormaydi. Shu kabi holatlarda, jumladan, Karimovaga aloqador boshqa shaxslar ishida ayblanuvchilar Bosh prokuratura tomonidan chiqarilgan jazo buyruqlari orqali bevosita hukm qilinardi. Bu faqat faktlar bahssiz va dalillar aniq bo‘lgandagina mumkin.

Bu ishda esa vaziyat boshqacha ko‘rinadi. Shu sababli Bosh prokuratura ishni sudga oshirgan, bu yerda ayblovlar va tergov jarayoni ommaviy ravishda ko‘rib chiqiladi. Bu, shuningdek, e’tiborni tergovning qanday olib borilganiga ham qaratadi.

Suddan nimalarni kutish mumkin?

Yuqoridagilarni hisobga olinsa, sud qanday kechishini prognoz qilish qiyin. Ko‘plab omillar mavhum bo‘lib qolmoqda va ko‘p yillik tergov davomida ko‘plab qoidabuzarliklar to‘planib qolgan.

Sudga kim kelishi noma’lumligidan tashqari, qaysi dalillar qabul qilinishi va ularga qanday baho berilishi ham muammo bo‘lib qolmoqda. Shuningdek, jarayonning o‘ta uzoq davom etgani va ko‘plab protsessual qadamlar huquqiy bahoga qanday ta’sir qilishi ham asosiy savollardan biridir.