Soliq organlari nima sababdan banklardan o‘zbekistonliklarning xorijiy to‘lovlari haqida ma’lumot so‘radi?

O‘zbekiston axborot maydonida soliq organlarining tijorat banklariga yo‘llagan so‘rovi qizg‘in muhokama qilinmoqda. Gap fuqarolarning xorijiy internet-servislar foydasiga amalga oshirgan operatsiyalari, aniqrog‘i, so‘nggi uch yil — 2023-yildan 2025-yilgacha (shu jumladan) bo‘lgan davrdagi tranzaksiyalari haqida bormoqda.

Mazkur holat jamoatchilik orasida keng rezonans uyg‘otdi, biroq soha idorasi ushbu tashabbus fuqarolarning shaxsiy xarajatlarini nazorat qilishga emas, balki xorijiy raqamli kompaniyalarning soliq majburiyatlari qay darajada to‘g‘ri bajarilayotganini tekshirishga qaratilganini ta’kidlamoqda.

Regulyatorni qanday ma’lumotlar qiziqtirmoqda?

Yirik soliq to‘lovchilar bo‘yicha mintaqalararo soliq inspeksiyasi banklarga O‘zbekistonda soliq hisobida turgan 83 ta xorijiy internet-kompaniya manzili bo‘yicha jismoniy shaxslar tomonidan amalga oshirilgan o‘tkazmalar haqida ma’lumot taqdim etish talabi bilan rasmiy xatlar yuborgan.

Monitoring doirasiga xalqaro Visa va Mastercard tizimlari, shuningdek, milliy Uzcard va Humo to‘lov vositalari hamda elektron hamyonlar orqali amalga oshirilgan to‘lovlar kiradi.

Banklarga har bir operatsiya bo‘yicha to‘lov sanasi va miqdorini ko‘rsatish majburiyati yuklangan. Mablag‘ so‘mda yechilgan bo‘lsa ham, uning AQSH dollaridagi ekvivalentini ko‘rsatish lozim. Moliyaviy muassasalarga hisobotlarni tayyorlash uchun uch kun muddat berilgan.

Muddatlarga rioya qilmaslik uchun javobgarlik

Xatlarda ma’lumotlarni taqdim etishdan bo‘yin tovlash yoki o‘z vaqtida taqdim etmaslik uchun ehtimoliy javobgarlik to‘g‘risida ogohlantirish mavjud.

Talablar buzilgan taqdirda, banklarning mansabdor shaxslari Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 215-3-moddasiga binoan javobgarlikka tortilishi, shuningdek, Soliq kodeksining 229-moddasiga muvofiq jarima sanksiyalari qo‘llanilishi mumkin. Shunday qilib, bu amaldagi qonunchilik doirasidagi rasmiylashtirilgan jarayondir.

Soliq qo‘mitasining pozitsiyasi

Soliq qo‘mitasi tushuntirish berishicha, so‘rovdan ko‘zlangan maqsad — O‘zbekiston hududida jismoniy shaxslarga elektron xizmatlar ko‘rsatuvchi xorijiy kompaniyalar tomonidan deklaratsiya qilingan ma’lumotlarni solishtirishdir.

Soliq kodeksining 278 va 280-moddalariga ko‘ra, bunday kompaniyalar soliq to‘lovchi deb tan olinadi va amalda olingan daromaddan QQS (qo‘shilgan qiymat solig‘i) to‘lashi shart. Soliq majburiyatlari bo‘yicha da’vo muddati uch yilni (SK, 88-modda) tashkil etishi sababli, 2023-yildan boshlab oraliq davrga qiziqish bildirilishi yuridik jihatdan asoslangan.

Idora, shuningdek, 2025-yil dekabr oyida davlat rahbari tomonidan imzolangan, yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashish choralarini kuchaytirishni nazarda tutuvchi PF-246-sonli Farmonga ham tayanmoqda.

Xorijiy soliq to‘lovchilar sonining o‘sishi

Qo‘mita ma’lumotlariga ko‘ra, birgina 2025-yilning o‘zida O‘zbekistonda 23 ta yangi xorijiy internet-servis QQS to‘lovchisi sifatida ro‘yxatdan o‘tgan. 2026-yil boshidan buyon ro‘yxat yana 6 ta kompaniyaga ko‘paydi.

Banklardan olingan ma’lumotlar ko‘rsatilgan xizmatlarning haqiqiy hajmini aniqlash va soliq majburiyatlari yuzaga kelgan vaqtni belgilash imkonini beradi.

Maxfiylik masalasi

Idora tomonidan alohida ta’kidlandiki, uzatiladigan ma’lumotlar shaxssizlantirilgan (anonim) ko‘rinishda bo‘ladi. Fuqarolarning shaxsiy ma’lumotlari oshkor qilinmaydi.

Bundan tashqari, 1-martga qadar xorijiy yuridik shaxslar manziliga amalga oshirilgan to‘lovlar to‘g‘risida shaxssizlantirilgan ma’lumotlarni taqdim etishning yangi tartibga solingan tartibini tasdiqlash rejalashtirilgan. Qayd etilishicha, bu jarayonning qo‘shimcha shaffofligini ta’minlashi lozim.