Qimmatga tushayotgan qulay hayot: Nega 25–30 yoshlilar orasida bel va bo‘yin muammolari ortgan?

Ilgari bel og‘rig‘i, bosh aylanishi yoki beldagi og‘riq asosan yoshi katta odamlarda uchrardi. Hozir esa bunday muammolar hatto 25–30 yoshdagi odamlarda ham tez-tez uchray boshladi.

SSSR davrida hozirgidek zamonaviy fitnes zallari, shaxsiy trenerlar, yoga yoki pilates mashg‘ulotlari deyarli bo‘lmagan. Lekin odamlar boshqacha hayot tarzida yashagan va bu tabiiy ravishda tananing eng muhim qismi — umurtqa pog‘onasi uchun foydali bo‘lgan.

Aslida inson tanasi juda oddiy tuzilgan. Orqa va bo‘yin mushaklari harakat qilish uchun yaratilgan. Ular xuddi tirik nasosga o‘xshaydi. Harakat qilganda qon va foydali moddalar umurtqalar orasidagi disklar orqali aylanishini ta’minlaydi.

Agar odam ko‘proq harakat qilsa, bu disklar yaxshi oziqlanadi, elastik va mustahkam bo‘lib qoladi. Natijada umurtqa pog‘onasidan chiqadigan nervlar ham erkin ishlaydi va siqilib qolish xavfi kamayadi.

Ilgari odamlar qanday yashagan?

Oldingi davrda odamlarning hayoti hozirgidan ancha harakatchan bo‘lgan. Masalan, oddiy bir kunni olaylik. Ertalab ishga ketishda ko‘pchilik bekatgacha piyoda yurardi. Keyin transportda odam ko‘p bo‘lgani uchun turib ketishga to‘g‘ri kelardi va muvozanatni ushlab turish kerak bo‘lardi. Bu ham tanaga bir turdagi mashq bo‘lgan. Ba’zi odamlar esa ishga umuman piyoda borib kelgan.

Ish joyida ham odamlar doim harakatda bo‘lgan. Zavodda yoki dalada ishlaganda odam egiladi, turadi, cho‘ziladi, buriladi — ya’ni tana doim harakat qiladi. Kechqurun ham hozirgidek telefon ko‘tarib divanda yotish odati bo‘lmagan. Odamlar uy ishlarini qilgan, bu ham tanani yana harakatga keltirgan. Yozda esa ko‘pchilik bog‘da ishlagan, u yerda egilish va cho‘kish ko‘p bo‘lgan. Bundan tashqari, o‘sha paytda ko‘pchilikda shaxsiy mashina ham bo‘lmagan, shuning uchun ko‘proq yurishga to‘g‘ri kelgan.

Bunday hayot tarzi bo‘yin va belga qanday ta’sir qilgan?

Avvalo mushaklar doim ishlagan. Orqa va bel mushaklari bir joyda qotib turmagan, ular harakat qilgani uchun qon aylanishi yaxshi bo‘lgan. Bo‘yin ham kamroq zo‘riqqan. Chunki odamlar uzoq vaqt boshini pastga egib o‘tirmagan. Hozir ko‘pchilik telefon yoki kompyuterga qarab boshini past tutadi. Oldin esa odamlar atrofga qarab, yuzma-yuz gaplashib, boshini ko‘proq tik tutgan.

Qomat ham yaxshi bo‘lgan. Odamlar og‘ir sumkalarni ko‘targanda yuk qo‘l va yelkaga taqsimlangan, bu esa tanani to‘g‘ri tutishga yordam bergan. Uyda ham hozirgidek yumshoq kreslolar kam bo‘lgan. Ko‘proq qattiq stullarda o‘tirishgan, shu sabab umurtqa pog‘onasi qiyshayib ketmagan.

Hozir vaziyat qanday?

Bugun biror ofis xodimi yoki maktab o‘quvchisiga qarasangiz, deyarli bir xil manzarani ko‘rasiz. Odamlar soatlab bir joyda o‘tiradi va boshini telefon yoki kompyuter ekraniga egib oladi. Bunday holatda bo‘yin umurtqalari juda katta bosim ostida qoladi.

Aslida bosh tik turganda uning og‘irligi taxminan 4–5 kilogramm bo‘ladi. Ammo bosh 30–40 daraja pastga egilganda bo‘yin pastki qismiga tushadigan yuk 20–25 kilogrammgacha yetadi. Bu xuddi kun bo‘yi og‘ir yuk ko‘targandek ta’sir qiladi. Bo‘yin mushaklari bu yukni ushlab turishga harakat qilib doim tarang holatda qoladi. Natijada qon tomirlari siqilib qoladi. Shuning uchun ko‘pchilikda bosh og‘rig‘i paydo bo‘ladi, ko‘rish biroz yomonlashadi, ko‘z oldida mayda nuqtalar ko‘rinadi va hatto yoshligidayoq bosim o‘zgarishi mumkin.

Orqa bilan ham shunga o‘xshash holat yuz beradi. Odam soatlab kresloda o‘tirganda bel va dumba mushaklari deyarli ishlamay qoladi. Vaqt o‘tishi bilan ular zaiflashadi va o‘z vazifasini bajara olmaydi. Natijada barcha yuk to‘g‘ridan-to‘g‘ri umurtqa pog‘onasiga tushadi.

Harakat kam bo‘lgani uchun umurtqa disklariga ham yetarli oziqa bormaydi. Ular asta-sekin quriydi va pastlashadi.

Shu sabab grija va protruzia kabi muammolar paydo bo‘ladi. Oldin bunday tashxislar asosan og‘ir yuk ko‘taradigan ishchilarda yoki yoshi katta odamlarda uchrardi. Hozir esa bu muammo 25–30 yoshli yoshlar orasida ham tez-tez uchrayapti.

Aslida hammasi juda oddiy. Ilgari odamlar ko‘proq harakat qilgani uchun sog‘lom bo‘lgan. Hozir esa qulay hayot va ko‘p o‘tirib ishlash evaziga odamlar bo‘yin va bel salomatligini asta-sekin yo‘qotib bormoqda.