Turkiyadagi sirli qotilliklar: Migrant ayollar nega birin-ketin yo‘qolmoqda?

Turkiya minglab markaziy osiyolik ayollar uchun daromad topish imkoniyati bo‘lib ko‘rinadi. Ammo so‘nggi yillarda aynan shu davlatda migrant ayollar bilan bog‘liq bedarak yo‘qolishlar, zo‘ravonliklar va hatto dahshatli qotilliklar ko‘paymoqda. Hujjatsiz qolgan ayollar esa ko‘pincha himoyasiz holatda yashashga majbur bo‘lmoqda.

Xo‘sh, nega yaxshi hayot izlab ketgan ayrim ayollar fojia qurboniga aylanmoqda?

Istanbuldagi dahshatli voqea katta noroziliklarga sabab bo‘ldi

Yil boshida Istanbulda ikki nafar O‘zbekiston fuqarosi — Durdona Hakimova va Sayyora Ergashevaning boshi kesilgan jasadlari chiqindi konteynerlaridan topildi. Ushbu vahshiyona jinoyat nafaqat o‘zbekistonliklar, balki butun Turkiya jamoatchiligini larzaga soldi.

Qotilliklardan so‘ng ayollar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar ko‘chalarga chiqib, mamlakatda ayollar, ayniqsa migrant ayollar xavfsizligi tobora yomonlashayotganini ta’kidladi. Marhum Durdonaning yaqinlari esa uning faqat ishlash va ro‘zg‘orini yuritish uchun Turkiyaga kelganini aytib, jinoyatchilar qattiq jazolanishini talab qildi.

Mustaqil Ijtimoiy va siyosiy tadqiqotlar markazi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda Turkiyada 420 nafar ayol qasddan o‘ldirilgan, yana 508 nafar ayolning o‘limi shubhali holat sifatida qayd etilgan.

Ammo bu voqealar bilan fojialar to‘xtamadi. Yanvar oyidagi ikki qotillik hali muhokama qilinayotgan paytda, 2-mart kuni Balikesir viloyatidagi o‘rmondan yana bir ayolning jasad qoldiqlari topildi. Taxminlarga ko‘ra, bu ikki oy avval bedarak yo‘qolgan o‘zbekistonlik migrant bo‘lishi mumkin. Hozircha DNK ekspertizasi natijalari e’lon qilinmagan.

Turkiya imkoniyatlar mamlakatidan xavfli manzilga aylana boshladi

Bir paytlar Markaziy Osiyolik mehnat migrantlari asosan Rossiyaga yo‘l olardi. Ammo 2014-yildan keyin vaziyat o‘zgardi va ko‘pchilik Turkiyani tanlay boshladi. Bunga vizasiz tartib, madaniy yaqinlik va ish topish imkoniyatlari sabab bo‘ldi.

Ayniqsa ayollar soni tez ko‘paydi. Ular asosan uy xo‘jaligi bilan bog‘liq ishlarda ishlay boshladi. Ammo vaqt o‘tishi bilan Turkiyada ham migratsiya siyosati keskinlashdi. Iqtisodiy muammolar va migrantlarga nisbatan salbiy kayfiyat kuchaygani ortidan yashash ruxsatnomalarini olish qiyinlashdi va noqonuniy ishlashga qarshi nazorat kuchaydi.

Qirg‘izistonning Istanbuldagi konsuli Arslan Tokobayev ma’lumotiga ko‘ra, 2024-yilda qariyb 4 700 nafar qirg‘izistonlik deportatsiya qilingan. 2025-yilda ham bu ko‘rsatkich deyarli shunga yaqin bo‘lishi mumkin.

Natijada minglab odamlar hujjatlarsiz yashashga majbur bo‘lib, huquqiy himoyadan mahrum qolmoqda. Faollarning aytishicha, ayrim ayollar yillar davomida ishlayotgan uyidan tashqariga ham chiqmaydi. Ba’zilari esa dam olishsiz deyarli sutka davomida ishlaydi.

Bedarak yo‘qolgan ona va javobsiz qolayotgan savollar

Qirg‘izistonlik Ayjarkinning onasi ham yillar davomida Turkiyada hujjatlarsiz yashab ishlagan. Viza muammolari sabab u yetti yil davomida vatanga qayta olmagan.

2023-yilda ayol kutilmaganda bedarak yo‘qoladi. Bir hafta davomida telefonidan darak bo‘lmagach, qizi politsiyaga murojaat qiladi. Uning aytishicha, dastlab tergovga jiddiy yondashilmagan.

Faqat bir necha oy o‘tgach, tergovchilar kuzatuv kameralarini tekshirib, guvohlarni so‘roq qila boshlagan. Ma’lum bo‘lishicha, ayol oxirgi marta Antaliya viloyatidagi xususiy uyda ko‘rilgan.

Keyinchalik gumondorlardan biri ayolni ko‘mib yuborganini tan oladi. Uning aytishicha, ayolning ahvoli yomonlashgan, keyin esa vafot etgan. Voqeadan qo‘rqib ketgan shaxs jasadni yashirincha ko‘mib yuborgan.

2023-yil dekabr oyida ko‘rsatilgan joy qazilib, ayolning jasadi topilgan. Asosiy ayblanuvchi ikki yilga yaqin qamoqda o‘tirganidan keyin ozodlikka chiqarilgan. Hozir ish bo‘yicha sud jarayonlari davom etmoqda.Ayjarkinning fikricha, agar o‘sha paytda tez yordam chaqirilganida, onasi tirik qolishi mumkin edi.

Uy ichidagi ish ko‘plab ayollar uchun tuzoqqa aylanmoqda

Hujjatlari yo‘q ayollar uchun uy xizmatchisi, enaga yoki qarovchi bo‘lib ishlash ko‘pincha yagona imkoniyat bo‘lib qoladi. Ammo aynan shu ish ularni eng himoyasiz qatlamga aylantiradi.

Turkiyadagi qirg‘iz faollaridan biri Sharapatning aytishicha, ko‘plab ayollar ish beruvchilar tomonidan qo‘rqitiladi. Ularga “hujjating yo‘q, politsiyaga topshiramiz” degan bosimlar o‘tkaziladi. Ayrim hollarda esa odamlar oylar davomida maosh olmasdan ishlaydi.

Turkmanistonlik ayollar vaziyati bundan ham murakkab. Chunki ularning pasportini faqat Turkmaniston hududida yangilash mumkin. Agar ular deportatsiya qilinsa yoki vatanga qaytsa, keyinchalik yana chet elga chiqish imkoniyatidan mahrum bo‘lishi mumkin.

Turkiyada yashayotgan turkmanistonlik Zamira o‘n yildan ortiq vaqt davomida turli uy xo‘jaliklarida ishlagan. Pasportining muddati tugagach, u noqonuniy qolishga majbur bo‘lgan. Uning aytishicha, ish beruvchilar ko‘pincha politsiya bilan qo‘rqitadi, ayrimlari esa haqorat va zo‘ravonlikka ham qo‘l uradi.

Zamiraning aytishicha, hujjatlarsiz migrantlar politsiyani ko‘rsa ham yashirinib yuradi. Ayrim hollarda esa ularni himoya qilishi kerak bo‘lgan odamlar tomonidan ham bosim va ta’qiblarga duch kelishadi.

Ko‘plab qurbonlar haqida hech kim bilmaydi

Faollarning fikricha, eng katta muammolardan biri zo‘ravonlik qurbonlarining aksariyati jamoatchilikka umuman ma’lum bo‘lmay qolayotganidir. Ayniqsa Turkmaniston fuqarolari bilan bog‘liq voqealar deyarli muhokama qilinmaydi.

Turkiyadagi turkman faoli Diana bunga fuqarolik jamiyati va o‘zaro yordam tizimi sustligi sabab bo‘layotganini aytadi. U Ezhegul Avezova ismli turkmanistonlik ayolning o‘limini misol qilib keltiradi. Uning vafoti haqida hech kim bilmagan, bu voqea faqat boshqa qotillik ishi tergov qilinayotganida yuzaga chiqqan.

Keyinchalik ma’lum bo‘lishicha, Ezhegul va turkiyalik talaba Aysha bir politsiyachi tomonidan o‘ldirilgan. Turkiyalik advokat Xalifning aytishicha, bunday ishlarning taqdiri ko‘pincha jabrlanuvchi yoki uning yaqinlari oxirigacha kurasha oladimi-yo‘qmi, shunga bog‘liq. U ilgari qirg‘izistonlik Malika Nutiyeva ishida qatnashgan. Odam savdosi va jinsiy ekspluatatsiya qurboni bo‘lgan ayolning huquqlari himoya qilinib, jinoyatchi 13 yilga ozodlikdan mahrum etilgan.

Ammo hamma ham oxirigacha kurasha olmaydi. Shu sabab ko‘plab migrant ayollarning taqdiri hali ham noma’lumligicha qolmoqda.