O‘zbekiston tinchliksevarlik bo‘yicha 37-o‘rinda

Xalqaro miqyosda mamlakatlarning barqarorlik va xavfsizlik darajasini baholovchi nufuzli nashr — Global tinchlik indeksining (Global Peace Index) 2026-yilgi hisoboti e’lon qilindi. Iqtisodiyot va tinchlik instituti tomonidan tayyorlangan ushbu global tahlilda O‘zbekiston Respublikasi jiddiy ijobiy o‘sish namoyish etib, xalqaro hamjamiyat e’tiborini tortdi. Dunyoning 163 ta davlati va hududini qamrab olgan mazkur reyting jamiyatdagi xavfsizlik, ichki hamda tashqi ziddiyatlar, shuningdek, harbiylashuv darajasi kabi 23 ta muhim mezon asosida shakllantirilgan.

O‘zbekistonning ko‘rsatkichlari va mintaqaviy yetakchilik

Yangi e’lon qilingan reyting ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston global ro‘yxatda 37-o‘rinni egallashga muvaffaq bo‘ldi. Bu ko‘rsatkich mamlakatning o‘tgan yilgi natijalariga nisbatan naqd 10 pog‘onaga yuqorilaganini ko‘rsatadi va respublikaning tinchlikni ta’minlash borasidagi islohotlari samarasini aks ettiradi. Hisobotda O‘zbekistonning umumiy ko‘rsatkichi 1,726 ball sifatida qayd etilgan.

Mintaqaviy kontekstda tahlil qilinganda, O‘zbekiston Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo hududida Bolgariyadan keyingi ikkinchi eng yaxshi natijani qayd etdi. Ma’lumot uchun, Bolgariya jahon reytingida 26-o‘rindan joy olgan. Markaziy Osiyoning boshqa davlatlari bilan solishtirilganda O‘zbekiston yaqqol yetakchilik qilmoqda. Xususan, global reytingda Qozog‘iston 44-o‘rinni, Tojikiston 47-o‘rinni, Qirg‘iziston 61-o‘rinni va Turkmaniston 66-o‘rinni egallagan. Ushbu mintaqaga kiritilgan Rossiya Federatsiyasi esa ro‘yxatning eng quyi qismidan — 163-o‘rindan joy olib, reytingdagi eng tinch bo‘lmagan davlat deb topilgan.

Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo hududidagi umumiy tendensiyalar

Ekspertlarning xulosalariga ko‘ra, Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo hududi sayyoramizdagi sakkizta yirik mintaqa orasida umumiy tinchlik darajasi yaxshilanishga erishgan yagona hudud bo‘ldi. Shunga qaramay, mintaqa ichidagi vaziyat bir xil emas. Hududdagi 15 ta davlatning oltitasida ijobiy siljish kuzatilgan bo‘lsa, to‘qqizta mamlakatda ko‘rsatkichlar pasaygan. Mintaqa bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich 2,114 ballni tashkil etmoqda.

Tadqiqotchilar ushbu hududda barqarorlik bo‘yicha keskin tafovutlar mavjudligini alohida ta’kidlashadi. Masalan, mintaqaning bir chekkasida eng tinch davlat hisoblangan Bolgariya turgan bo‘lsa, ikkinchi chekkasida global ro‘yxatning eng so‘nggi pog‘onasini egallagan Rossiya joylashgan.

Bundan tashqari, ushbu mintaqada militarizatsiya, ya’ni harbiylashuv ko‘rsatkichlari yomonlashgani kuzatilgan. Mutaxassislar buni NATOga a’zo davlatlarning mudofaa xarajatlari o‘sgani hamda Markaziy Osiyo mintaqasidagi ayrim mamlakatlarda qurol-yarog‘ importi hajmi ko‘paygani bilan izohlashmoqda. Ushbu salbiy tendensiyaga qaramay, hududda ichki xavfsizlik darajasi va amaldagi mojarolar bilan bog‘liq vaziyat nisbatan barqaror saqlanib qolgan.

Global miqyosdagi pasayish va dunyoning eng tinch davlatlari

Dunyo miqyosidagi umumiy manzaraga nazar tashlansa, xavotirli tendensiya ko‘zga tashlanadi. Global tinchlik darajasi o‘tgan bir yil ichida 0,7 foizga yomonlashgan bo‘lib, bu pasayish sur’ati ketma-ket 12-yildan buyon to‘xtamayotganini ko‘rsatadi. Oxirgi bir yillik davrda sayyoramizdagi 99 ta mamlakatda xavfsizlik va tinchlik bilan bog‘liq vaziyat og‘irlashgan, faqatgina 62 ta davlatda ijobiy o‘zgarishlar qayd etilgan.

2026-yilgi reytingda dunyoning eng tinch va xavfsiz mamlakati maqomini yana bir bor Islandiya o‘zida saqlab qoldi. Tinchlik bo‘yicha yetakchi beshlikdan, shuningdek, Yangi Zelandiya, Shveytsariya, Sloveniya va Irlandiya kabi davlatlar joy oldi.

Tadqiqot mualliflari dunyo bo‘ylab barqarorlikning yomonlashuviga asosiy omil sifatida qurolli to‘qnashuvlarning ko‘payishi va keskinlashishini keltirib o‘tishgan. Ma’lumotlarga ko‘ra, 2025-yil davomida dunyodagi zo‘ravonlik va qurolli mojarolar oqibatida 181 mingdan ziyod inson hayotdan ko‘z yumgan. Bu kabi yuqori talofat ko‘rsatkichlariga asosan Ukraina hamda Sudan hududida davom etayotgan urushlar sabab bo‘lgani ko‘rsatib o‘tilgan.