Бир қозонда икки қўйнинг боши қайнайдими?

Ўзбекистонда қонуний никоҳсиз туғилган болалар сони 2020 йилда 16564 та, 2021 йилда 19037 та, 2022 йилда 18955 тани ташкил қилгани ҳақидаги маълумотга кўзим тушиб қолди. Демакки, кўпхотинлик ва шу каби номақбул ишларга таъқиқ қанчалик ортмасин эски "удум"лар давом этаверар эканда, деган хаёл бир лаҳзага ақлдан ўтади.

Тарих нима дейди? 

Аввалари қўшхотинлик молиявий томонлама бақувват бўлган инсонларгагина ҳос бўлган. Иккинчи хотин олиш кишига бошқалар наздид обрў, эҳтиром ва ўзига ҳос мақом олиб келган. Бошқача қилиб айтганда, иккинчи хотин бойлик белгиси бўлган. Баъзи қарашларга кўра, қўшхотинликнинг ошиб боришига Совет иттифоқи парчаланганидан кейин ижтимоий таъминотнинг камайиши, аёлларнинг даромад топиш имконияти нисбатан чеклангани сабаб бўлган бўлса, яна баъзиларнинг фикрига кўра, мамлакатдаги аёлларнинг сони эркакларникидан ошиб кетганлиги ҳисобланади. 2000 йиллар бошида кўплаб эркаклар ишсизлик сабаб, бошқа давлатларга чиқиб кетиши ва у ерда ҳам оила орттириши кузатилган.

Ғалати қарашлар

Жамиятда шундай қатлам борки, улар мамлакатдаги аёллар сони эркакларникига нисбатан юқорилигини важ қилиб, кўпхотинликни ёқлашади. Айни пайтда Ўзбекистон аҳолиси қарийб 36 миллион кишини ташкил қилади. Шулардан 18,1 миллион нафари эркакларни ташкил қилса, қолган 17,8 миллиони аёллардир. 2007 йилга қадар мамлакатимизда аёллар эркакларга нисбатан юз мингтага фарқ қилгани ҳам бор гап. Масалан, 2000 йилда 12,2 миллион нафар аёллар, 12,1 миллион нафар эркаклар мавжуд бўлган. Бу кўрсаткич 2005 йилда аёллар фойдасига 12,9 га 13 ни ташкил қилган. 2015 йилдан буёғига ўсишдаги фарқ эркаклар томонга ўтган. Ўзбекистонда турмуш  қуриш ҳуқуқига эга бўлган асосий қатламда ҳам аёллар нисбатан камчиликни ташкил қилади.

Яна бир қатлам борки, улар иккинчи хотин олишни дин билан оқлаб, ҳаттоки, суннат сифатида кўришади. Бу қатлам кишиларига жавобан халқ орасида Исҳоқжон домла деб танилган, Тошкент шаҳридаги “Имом Термизий” жоме масжидининг собиқ имом-хатиби Исҳоқжон Бегматов ўз маърузаларидан бирида кўпхотинликни харом ва мубоҳ эканлигини таъкидлаб, пайғамбар томонидан ҳамма қилинган ишлар ҳам суннат бўлавермайди, дея маъруза қилган.

“Квартира”дек кенг кўнгиллар

Сўнгги йилларда кўпхотинлик яна “тренд”га айланиб бораётгандек. Ижтимоий тармоқларда қўшхотинликка тарғиб қилиш жуда ҳам енгил тарзда, юмор билан ишлатилиб келяпти. Ваҳоланки, унинг ортидаги қанчадан-қанча ижтимоий муаммолар ҳеч кимнинг халининг бир четидан-да ўтмайди. Буларнинг бари "оғриқли занжир" ясалишига сабаб бўлади. Қизиқ статистика, Ўзбекистонда Ўзбекистонда 2018 − 2022 йилларда Жиноят кодексининг 126-моддаси (Кўп хотинли бўлиш) бўйича 34 нафар эркак судланган экан. Бир қарашда жуда кулгили эшитилади-а? 

Эътиборингизга яна бир қизиқ ҳолатга тортмоқчиман. Қарши шаҳрида 2019-йилда 17 ёшли йигит 15 ёшли қизга уйланган, 2022-йил август ойида эса 19 ёшга тўлганида уйига яна 15 ёшли қизни олиб кирган. Боланинг онаси хам бунга қарши бўлмаган. Унга нисбатан ҳам 126-модда (кўпхотинлилик) ва вояга етмаганлар билан жинсий алоқада бўлганлик учун жазо тайинланган. Айтишларича, суд жараёнида иккала қиз ҳам эрини химоя қилишга уринган.

Шу ўринда, кайфиатни кўтариб олишингиз учун ўткир бир латоифни илова қилсак.

Диний илмлардан хабардор бир аёл бўлган экан. У университетда аёлларга дарс берар эди. Бир куни у ўзи таълим бераётган аёлларга шундай деди:

— Тақводор аёл Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга эргашган ҳолда ўз эрига кўпхотинлик суннатини тирилтиришида ёрдам бериши ва эрининг истагини рад қилмаслиги керак.

Кейин у кўпхотинликнинг зарурати ҳақида сабаблар келтира бошлади. Дарс тугаганидан сўнг унинг олдига Фатҳия исмли бир аёл келди ва:

— Аллоҳ сизга ёрдам берсин. Олдин қандай қилиб ушбу масала бўйича ёнингизга келишни билмай юрардим. Аммо, алҳамдулиллаҳ, сиз буни жуда яхши тушунаркансиз. Мен тўрт йилдан бери сизнинг эрингиз билан турмуш қуриб яшаяпман ва буни сизга қандай айтишни билмаётгандим.

Ўқитувчи шок ҳолатида ҳушсиз ерга йиқилди ва уни касалхонага олиб кетишди. Фатҳия ҳам улар билан кетди. Аёл ҳушига келганда, Фатҳия:

— Аллоҳга қасамки, мен сизнинг эрингизни танимайман ва ҳеч қачон кўрмаганман. Биласизми, келинг, кейинги сафар ибодат, рўза, ота-онага яхшилик ҳақида гапиринг, ўзингиз кўтара олмайдиган нарсаларни эмас.

Қонунчиликда қандай чоралар белгиланган?

Жиноаят кодексининг 47⁸-моддасида шундай келтирилади:

Икки ёки ундан ортиқ хотин билан эр-хотин бўлиб яшашни тарғиб қилиш

Икки ёки ундан ортиқ хотин билан эр-хотин бўлиб яшашни тарғиб қилиш, ушбу мазмундаги қарашларни, ғояларни ёки чақириқларни тарқатиш, шунингдек бундай хатти-ҳаракатларни рағбатлантириш, —

базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн беш бараваридан ўттиз бараваригача миқдорда жарима солишга ёки ўн беш суткагача муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.

Шунингдек, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексда ҳам бмр қатор нормативлар белгилаб берилган. Жумладан:

189²-модда. Жинс бўйича камситишни тарғиб қилиш

Жинс бўйича камситишни тарғиб қилиш, шу жумладан хотин-қизлар ва эркаклар тенг ҳуқуқлилигини очиқдан-очиқ инкор этиш, ушбу мазмундаги қарашларни, ғояларни ёки чақириқларни тарқатиш, худди шунингдек бундай хатти-ҳаракатларни омма олдида оқлаш ва (ёки) рағбатлантириш, —

базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан йигирма бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади;

125¹-модда. Никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчиликни ёки никоҳ тузиш тартибини бузиш;

Никоҳи қонунда белгиланган тартибда қайд этилмаган шахслар ўртасида, шу жумладан никоҳ ёшига етмаган шахс билан никоҳ тузишга доир диний маросимни амалга ошириш, шундай қилмиш учун маъмурий жазо қўлланилганидан кейин содир этилган бўлса, —

базавий ҳисоблаш миқдорининг етмиш беш бараваридан бир юз эллик бараваригача миқдорда жарима ёки уч юз олтмиш соатдан тўрт юз соатгача мажбурий жамоат ишлари ёхуд икки йилдан уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан жазоланади.