Oltin talvasasi: Qimmatbaho metallar bozori nima uchun qulamoqda?

Bugun, 23-mart sanasi qimmatbaho metallar bozori yilnomasiga so‘nggi o‘n yilliklardagi eng og‘ir kunlardan biri bo‘lib muhrlandi. Dunyo miqyosida xavfsiz aktiv hisoblangan oltin narxi keskin qulab, bir unsiya uchun 4,100–4,282 dollar oralig‘igacha tushib ketdi. Bu so‘nggi to‘rt oylikdagi minimal ko‘rsatkichdir. Shu tariqa, tilla bozori 1983-yildan buyon eng omadsiz haftasini o‘tkazmoqda — qisqa muddat ichida aktiv o‘z qiymatining 10 foizdan ortig‘ini yo‘qotdi. Vaholanki, joriy 2026-yilning yanvar oyidagina oltin narxi o‘zining mutlaq tarixiy cho‘qqisiga chiqib, bir unsiyasi 5,608.35 dollarni tashkil etgan edi.

Yaqin Sharq alangasining bozorlarga ta’siri

Ushbu moliyaviy tebranishlarning asosiy harakatlantiruvchi kuchi Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyatning keskinlashuvidir. AQSh va Isroilning Eronga bergan harbiy zarbalaridan so‘ng vaziyat yanada chigallashdi. Donald Tramp Eron hukumati Hormuz bo‘g‘ozini ochmasa, mamlakatning yirik elektr stansiyalariga zarba berilishi haqida bayonot berdi. Tehron esa energetika infratuzilmasiga qilingan har qanday hujumga javoban mintaqadagi AQSh va Isroil aktivlariga zarba berish bilan tahdid qilmoqda. Global xavotirlar fonida neft narxining qariyb 50 foizga sakrashi dunyo bo‘ylab inflyatsiya xavfini karrasiga oshirib yubordi.

Foiz stavkalari va markaziy banklarning qat’iy pozitsiyasi

Yuzaga kelgan iqtisodiy noaniqlik yirik markaziy banklarni o‘z pullar-kredit siyosatini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishga undamoqda. Avvalroq moliyaviy bozorlar foiz stavkalarining pasayishini prognoz qilayotgan bo‘lsa, hozirda vaziyat tubdan o‘zgardi. AQSh Federal zaxira tizimi (FZT), Yevropa markaziy banki va Angliya banki inflyatsion bosimni jilovlash maqsadida stavkalarni oshirishi mumkinligiga ishora qilmoqda. Ma’lumki, yuqori foiz stavkalari sharoitida investorlar oltindan ko‘ra foyda keltiradigan qog‘oz aktivlarni afzal ko‘rishadi, chunki oltinning o‘zi passiv metall sifatida bevosita foizli daromad keltirmaydi.

Zanjirli reaksiya

Bozor tahlilchilarining qayd etishicha, faqatgina 23-martning o‘zida oltin kotirovkalari 4.6 foizdan 4.88 foizgacha arzonlashdi. Ushbu pasayish zanjiri boshqa qimmatbaho xomashyolarga ham urildi: platina va palladiy ham xuddi shu kabi pasayish trendiga ergashdi. Shu bilan birga, an’anaviy bozorlardagi xavotirlar raqamli aktivlar sektorini ham chetlab o‘tmadi. Kriptovalyuta flagmani bo‘lgan bitkoin psixologik 70,000 dollarlik marrani ushlab tura olmadi va 68,000 dollar atrofida savdo qilinib, investorlar ishonchining pasayganini ko‘rsatdi.