5 yoshgacha boʻlgan har toʻrtinchi bola muammoli oilada yashaydi

Soʻnggi yillarda bolalarga nisbatan jismoniy, psixologik va jinsiy zoʻravonlikning kuchayishi global muammoga aylangan. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, bolalar oʻz uylarida ham xavfsiz emaslar, ayniqsa, zoʻravon otalar va muammoli oilalarda ulgʻayish xavfi yuqori. Zoʻravonlikning salbiy oqibatlari nafaqat bolalarning ruhiyatiga, balki butun jamiyatga katta zarar yetkazadi. Shu bilan birga, ko‘plab o‘smir qizlar va ayollar o‘zlariga nisbatan sodir etilgan zoʻravonlik haqida mutaxassislarga murojaat qilishmaydi. https://t.me/ijtimoiyhimoya_agentligi/2356?single

Zo‘ravonlikka duch kelgan o‘smir qizlarning faqat 1 foizi mutaxassislardan yordam so‘ragan

Butun dunyo bo‘ylab, taxminan 15 million 15-19 yoshli o‘smir qizlar o‘z hayoti davomida majburiy jinsiy aloqa yoki boshqa majburiy jinsiy harakatlarni boshdan kechirgan. Zo‘ravonlikka duch kelgan o‘smir qizlarning faqat 1 foizi mutaxassislardan yordam so‘ragan. Xoʻsh, nega zoʻravonlik qurbonlarining koʻpchiligi tegishli joylarga arz qilmaydi.

Maʼlumot uchun, zoʻravonlikka duch kelgan oʻsmir qizlarning mutaxassislarga murojaat qilmasligining bir necha asosiy sabablari bor:

Qoʻrquv. Koʻplab oʻsmirlar o'zlariga yoki yaqinlariga zarar yetkazilishi mumkinligidan qoʻrqishadi. Ular zoʻravonlik haqida ochiq gapirganda jazo olish yoki qattiqroq bosimga uchrash ehtimolidan xavotir olishadi.

Uyalish va oʻzini ayblash. Ayrim qizlar boshdan kechirgan vaziyatni uyalchangan holda yashirishga intilishadi yoki oʻzlarini aybdor his qilishadi. Ular bu muammoni faqat oʻzlari hal qilishlari kerak deb oʻylashlari mumkin.

Qoʻllab-quvvatlashning yetishmasligi. Oʻsmir qizlar oʻz yaqinlaridan yoki atrofdagi insonlardan yetarli qoʻllab-quvvatlash va tushunishni sezmasa, mutaxassislarga murojaat qilish oson emas. Ayniqsa, uy yoki jamiyat zoʻravonlikni rad etsa, yordam izlash yanada qiyinlashadi.

Axborot yetishmasligi. Koʻpincha oʻsmirlar qayerga, qanday yordamga murojaat qilishni bilishmaydi yoki qanday yordam olishlari mumkinligi haqida toʻliq tasavvurga ega boʻlishmaydi.

Ishtirokchilar bilan muloqot qilishdagi qiyinchiliklar. Ayrim oʻsmirlar oʻz muammolarini begona insonlarga ochib berishdan yoki mutaxassislar bilan shaxsiy suhbatlardan noqulaylik his qilishadi. Bu ularga ichki toʻsiqlarni yengib oʻtishga xalaqit beradi.

Ijtimoiy me’yorlar va stereotiplar. Baʼzi jamiyatlarda zoʻravonlikni ommaga oshkor qilish ijtimoiy jihatdan yoqlanmasligi yoki kamsitilishi mumkin, shuningdek, zoʻravonlikka uchragan qizlar tez-tez salbiy munosabatga duch kelishadi.

Bu kabi muammolarni yengish uchun oʻsmir qizlarga ruhiy, huquqiy va ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash xizmatlarini kengaytirish, ularga axborot yetkazish va ishonchli muhit yaratish lozim.

5 yoshgacha bo‘lgan bolalarning har to‘rtinchisi zoʻravon otalarning farzandi

 Butun dunyoda besh yoshgacha bo‘lgan bolalarning har to‘rtinchisi (177 million oilada) turmush o‘rtog‘i tomonidan zo‘ravonlikka duch kelgan ona bilan yashaydi.

Ayollarning turmush oʻrtogʻi tomonidan zoʻravonlikka duch kelishiga sabab boʻluvchi omillar bir qancha va murakkab bo‘lib, ular shaxsiy, oilaviy, jamiyat va madaniy nuqtai nazardan kelib chiqadi. Asosiy sabablardan ba'zilari quyidagilar:

Zoʻravon erkaklar koʻpincha o'z turmush oʻrtogʻini nazorat qilish va ularga ta’sir oʻtkazishni xohlashadi. Bu ularda hokimiyat va ustunlikka bo'lgan intilish kuchli ekanligini koʻrsatadi.

Baʼzi erkaklar o‘zlarini zaif his qilishlari yoki oʻziga ishonchsizliklari sababli qoʻrqitish va tazyiq o‘tkazish orqali o‘z kuchlarini namoyon qilishadi. Bu ular o‘zini kuchli his qilish uchun boshqalarni boshqarishga urinishga olib keladi.

Iqtisodiy qiyinchiliklar, ish joyidagi muammolar, psixologik bosim va boshqa stressli holatlar ham erkaklarni zoʻravonlikka undashi mumkin. Biroq, bu stress hech qanday tarzda zoʻravonlikni oqlamaydi.

Ayrim erkaklar bolalik davrida oilada zoʻravonlikka guvoh boʻlishgan bo‘lib, zoʻravonlikni muammolarni hal qilishning normal yoʻli sifatida qabul qilishgan. Bunday tarbiya va tajriba ularning kattaligida ham qaytarilishi mumkin.

 Baʼzi jamiyatlarda erkaklarning ayollarga nisbatan kuch ishlatishi “erkaklik” belgisi yoki “qattiq qoʻl” sifatida qabul qilinadi. Bu madaniy stereotiplar zoʻravonlikka olib kelishi yoki uni yashirishi mumkin.

 Alkogolizm va narkomaniya ham zoʻravonlik holatlarini kuchaytirishi mumkin. Shuningdek, ayrim psixologik kasalliklar yoki beqarorlik ham odamlarni kuch ishlatishga moyil qiladi.

Koʻp hollarda ayollar zoʻravonlikka qarshi murojaat qilish uchun kerakli resurslarga ega emaslar yoki jamiyat tomonidan qo‘llab-quvvatlanmaydilar. Bu ularning zoʻravonlikdan qochish imkoniyatini cheklaydi.

 Ayrim davlatlarda ayollarga nisbatan zoʻravonlikka qarshi choralar yetarli emas yoki himoya mexanizmlari sust rivojlangan. Bu esa zoʻravonlarning javobgarliksiz qolishiga sabab boʻladi.

Bu omillar zoʻravonlikning murakkabligini va unga qarshi kurashish uchun ko'p qirrali yondashuv talab etilishini koʻrsatadi. Ayollarni himoya qilish uchun huquqiy yordamni kuchaytirish, psixologik va ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash xizmatlarini kengaytirish, shuningdek, jamiyatda zoʻravonlikni qoralaydigan madaniyatni shakllantirish zarur.

Oilaviy janjallarning bolalarga taʼsiri

 Qayd etilishicha, zo‘ravonlik holatlarida taxminan 60 foiz bola psixologik agressiyaga duch kelgan bo‘lsa, 29 foizi jismoniy jazoni boshdan kechirgan va 4.2 foizi og‘ir jismoniy jazoni ko‘rgan.

Maʼlumot uchun, bolalar doimiy janjallar va zoʻravonlikka guvoh boʻlganida, ular psixologik travmaga uchrashi mumkin. Bu holat kelajakda ularning o'ziga nisbatan ishonchsizlik, qoʻrquv, bezovtalik, va depressiyaga moyillikni oshiradi.

Janjallar stress va chalgʻituvchi omil boʻlib, bolalarning maktabdagi muvaffaqiyatlariga salbiy taʼsir qilishi mumkin. Bu ular ijtimoiy munosabatlarda va oʻz tengdoshlari bilan muloqot qilishda qiyinchiliklar tugʻdirishi ehtimolga ega.

Zoʻravonlikni koʻp koʻrgan bolalar kelajakda bu modelni takrorlashlari mumkin. Ular zoʻravonlikni muammolarni hal qilish vositasi sifatida qabul qilishlari va oʻz oila yoki atrofdagilar bilan munosabatlarda shunga oʻxshash yoʻl tutishlari mumkin.

Doimiy stress va ruhiy bosim bola sogʻligʻiga ham taʼsir qilishi mumkin. Ular uyqu buzilishi, bosh ogʻrigʻi, ovqat hazm qilish muammolari kabi sogʻliq muammolariga duch kelishlari mumkin.

Qishloq joylarda zoʻravonlik holatlari koʻproq

64 foiz o‘g‘il bolalar jismoniy jazoga duch kelgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich qiz bolalar orasida 60 foizni tashkil qiladi.

 Qishloq joylarida bolalar shaharlarga qaraganda ko‘proq zo‘ravonlikka duch keladi. Aniqlanishicha, bu ko‘rsatkich qishloqlarda 65 foizni, shaharlarda esa taxminan 59 foizni tashkil qiladi.

Zoʻravonliklarning oldini olish uchun nima qilish kerak?

Oilaviy va jinsiy zoʻravonliklarni oldini olish uchun bir nechta muhim choralar ko‘rilishi zarur. Quyida asosiy yechim yoʻllari keltirilgan:

Jamiyatda zoʻravonlik haqida ochiq va aniq tushunchalarni shakllantirish, yoshlar o‘rtasida tenglik va hurmat qadriyatlarini tarbiyalash muhimdir. Zoʻravonlikning qabul qilinmasligi haqida keng tushuntirish ishlari olib borilishi kerak.

Zoʻravonlik qurbonlari uchun himoya markazlari, maslahat markazlari, va ruhiy yordam xizmatlarini ko‘paytirish zarur. Bu markazlar oson topilishi va ularga murojaat qilish oson boʻlishi kerak.

Oilaviy va jinsiy zoʻravonlikka qarshi qat’iy qonunlar va jazolarni kuchaytirish muhim. Zoʻravonlik sodir boʻlganda jinoyatchilar javobgarlikka tortilishi kerak, bu esa kelajakda bunday xatti-harakatlarni to‘xtatishga yordam beradi.

Ayollar va erkaklar o‘rtasida tenglikka asoslangan munosabatlarni rivojlantirish, ularning huquq va majburiyatlarini anglashlarini ta’minlash muhim. Bu borada jamiyatda stereotip va cheklovlarni bartaraf etish uchun harakat qilinishi kerak.

Mobil ilovalar va onlayn platformalar orqali zoʻravonlikka uchraganlarni aniqlash va ularga yordam ko‘rsatish imkoniyatlari yaratilishi kerak. Maxsus qo‘ng‘iroq liniyalari va maslahat platformalari orqali ularga yordam ko‘rsatish osonlashadi.

Ko‘p hollarda ayollar zo‘ravonlikka chidaydilar, chunki ular moliyaviy jihatdan mustaqil emaslar. Iqtisodiy imkoniyatlarni oshirish va ayollarning moliyaviy erkinligini ta’minlash ularning zo‘ravonlikdan qochish imkoniyatini oshiradi.

Zo‘ravonlikka uchraganlarni qo‘llab-quvvatlash va ularning psixologik ahvolini yaxshilash uchun maxsus terapiya va maslahat xizmatlari taklif qilinishi kerak. Ularning sog‘lom hayotga qaytishi uchun keng qamrovli yordam ko‘rsatish muhim.

Ushbu chora-tadbirlar amalga oshirilsa, oilaviy va jinsiy zoʻravonlikni oldini olish va jamiyatda tinchlik, hurmat, va barqarorlikni ta’minlashga katta qadam tashlanadi.