Nipah virusi dunyoni yana xavotirga solmoqda: Haqiqiy tahdidmi yoki navbatdagi epidemiologik ogohlantirish?

Avvalroq xabar berganimizdek, 2026-yil 26-yanvarda Hindistonning G‘arbiy Bengaliya shtatida Nipah virusi bilan kasallanish holatlari tasdiqlandi. Ushbu virus o‘lim darajasi yuqoriligi va unga qarshi vaksina mavjud emasligi sababli eng xavfli zoonoz infeksiyalardan biri hisoblanadi. 26-yanvar kuni Hindiston rasmiy ravishda Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotini (JSST) tasdiqlangan ikki holat haqida xabardor qildi. Gap bemorlar bilan muloqotda bo‘lgan tibbiyot muassasasi xodimlari haqida ketmoqda. Ularda kasallik belgilari ilk bor 2025-yil dekabr oyida paydo bo‘lgan.

Hozirda 200 ga yaqin kishi kuzatuv ostiga olingan, biroq infeksiyaning yanada keng tarqalishi qayd etilmadi. Mutaxassislarning fikricha, mazkur avj olish jarayoni lokal (hududiy) xarakterga ega.

Nima uchun bu virus xavotirga sabab bo‘lmoqda?

Nipah virusi — kam uchraydigan, ammo o‘ta xavfli zoonoz infeksiyadir. Ko‘rshapalaklar uning tabiiy tashuvchisi hisoblanadi. Infeksiya hayvonlar, zararlangan oziq-ovqat mahsulotlari yoki kasallangan odam bilan yaqin muloqot orqali yuqishi mumkin.

Kasallik miyaning og‘ir yallig‘lanishi (ensefalit) va nafas yetishmovchiligiga olib keladi. Xalqaro sog‘liqni saqlash tashkilotlari ma’lumotlariga ko‘ra, ayrim epidemiya o‘choqlarida o‘lim ko‘rsatkichi 40% dan 75% gacha yetishi mumkin.

Bugungi kunda ushbu virusga qarshi maxsus vaksina yoki davolash usuli mavjud emas, shu bois asosiy e’tibor bemorlarni barvaqt aniqlash va izolyatsiya qilishga qaratilmoqda.

Mintaqa davlatlarining munosabati

Kasallanganlar soni kam bo‘lishiga qaramay, virus haqidagi xabarlar Osiyo mamlakatlarida jiddiy aks sado berdi.

Tailand, Vetnam, Singapur va Malayziya Hindistondan kelayotgan yo‘lovchilar uchun qo‘shimcha sanitariya nazoratini kuchaytirdi. Ushbu mamlakat aeroportlarida xavfli hududlardan kelayotgan sayyohlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish va kuzatuv ishlari boshlandi.

Bunday choralar kasallikning ko‘lamidan ko‘ra, virusning o‘ziga xos xususiyatlari — o‘lim darajasi yuqoriligi va tibbiyot muassasalarida tarqalish ehtimoli bilan bog‘liqdir.

O‘zbekiston profilaktika choralarini ko‘rmoqda

O‘zbekiston ham o‘z navbatida preventiv choralarni joriy qildi. 2026-yil 29-yanvardan boshlab Hindistondan tirik hayvonlar va parrandalar olib kirish, shuningdek, G‘arbiy Bengaliya shtatidan hayvonot mahsulotlarini import qilish vaqtincha cheklandi. Mazkur qaror xalqaro tashkilotlarning noxush epidemiologik vaziyat haqidagi ma’lumotlari asosida mamlakat veterinariya xizmatlari tomonidan qabul qilindi. Xalqaro tranzit tashuvlari ushbu cheklovlarga kirmaydi.

Sanitariya xizmatlari O‘zbekistonda Nipah virusi bilan kasallanish holatlari aniqlanmaganini, ko‘rilayotgan choralar esa faqat profilaktik xarakterga ega ekanligini alohida ta’kidlamoqda.

Xavf qay darajada yuqori?

Nipah virusi ilk bor 1999-yilda Malayziyada aniqlangan. O‘shandan beri Janubiy Osiyoda, xususan, Hindiston va Bangladeshda vaqti-vaqti bilan kasallik avj olishi kuzatiladi.

Ekspertlarning hisoblashicha, infeksiyaning global miqyosda tarqalish ehtimoli pastligicha qolmoqda. Biroq, har bir yangi o‘choq global harakatchanlik va ekotizimlarning o‘zgarishi sharoitida xavfli zoonoz kasalliklar paydo bo‘lishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.

Hozircha vaziyat nazorat ostida, ammo turli davlatlarning sog‘liqni saqlash tizimlari voqealar rivojini diqqat bilan kuzatishda davom etmoqda.