Noma’lum muddat: Qirg‘iziston neft eksportini nega taqiqladi?

Qirg‘iziston hukumati mamlakatning energetik xavfsizligini mustahkamlash, ichki bozorni yoqilg‘i bilan to‘liq ta’minlash va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan tanqisliklarning oldini olish maqsadida muhim strategik qaror qabul qildi. Vazirlar Mahkamasi tomonidan neft mahsulotlarini eksport qilish qoidalariga kiritilgan yangi o‘zgartirishlarga ko‘ra, mamlakatdan avtomobil va temir yo‘l transporti orqali neft, benzin, dizel yoqilg‘isi hamda boshqa neft mahsulotlarini olib chiqib ketish taqiqlandi.

Ushbu cheklovlar muayyan bir muddat bilan chegaralanmagan bo‘lib, u mamlakat ichidagi yoqilg‘i ehtiyojlari to‘liq qondirilguniga qadar yoki Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqining (YeOII) yagona neft va neft mahsulotlari bozori rasman faoliyat boshlaguniga qadar amalda bo‘ladi.

Maxsus shartlar

Yangi tartibga muvofiq, eksport taqiqida ayrim istisno holatlar nazarda tutilgan. Xususan, nafta, mazut va pech yoqilg‘isini chet elda qayta ishlash hamda undan olingan tayyor mahsulotni Qirg‘izistonga qayta olib kirish majburiyati bilan eksport qilishga ruxsat beriladi. Biroq bunday faoliyat har bir holat uchun hukumatning alohida qabul qilinadigan qarori asosidagina amalga oshirilishi mumkin.

Bundan tashqari, joriy etilgan cheklovlar xalqaro va ichki qatnovdagi transport vositalarining texnik pasportida ko‘rsatilgan standart yonilg‘i baklaridagi yoqilg‘i hajmiga daxl qilmaydi. Shuningdek, hukumat muayyan turdagi neft va neft mahsulotlarini avtomobil transporti orqali Qirg‘izistonga import qilish uchun belgilangan maxsus ruxsat muddati uzaytirilganini ma’lum qildi. Bu imtiyozli rejim endilikda 2027-yilning 1-apreliga qadar amalda bo‘ladi.

Tashqi omillar

Qirg‘iziston o‘zining yoqilg‘i-moylash materiallariga bo‘lgan ehtiyojini asosan Rossiyadan import qilish hisobiga qoplaydi. Yoqilg‘i bozoridagi ushbu vaziyatga Rossiyadagi ichki sharoitlar ham ta’sir ko‘rsatgan. Xususan, Rossiyadagi neftni qayta ishlash zavodlariga amalga oshirilgan dron hujumlari oqibatida ishlab chiqarishda yuzaga kelgan uzilishlar sababli, Rossiya ham o‘z navbatida yoqilg‘i eksportiga vaqtinchalik cheklovlar joriy etishga majbur bo‘lgan edi. Bu holat Qirg‘izistonni o‘z ichki zaxiralarini himoya qilish choralarini yanada kuchaytirishga undadi.

Eslatib o‘tamiz, Qirg‘iziston a’zo hisoblangan Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi (YeOII) tarkibiga yana Armaniston, Belarus, Qozog‘iston va Rossiya Federatsiyasi kiradi. Shuningdek, O‘zbekiston, Kuba hamda Moldova davlatlari mazkur ittifoq doirasida kuzatuvchi mamlakat maqomiga ega bo‘lib, tuzilma faoliyatida ishtirok etib kelmoqda. Yagona energetika bozorining ishga tushishi ushbu mamlakatlar o‘rtasidagi savdo munosabatlarini yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda.