O‘zbekistonda kriptovalyuta “soya”dan chiqdi: Ilk rasmiy mayner ish boshlamoqda

O‘zbekiston raqamli aktivlar bozorida tarixiy voqea qayd etildi. Istiqbolli loyihalar milliy agentligining elektron reyestridagi ma’lumotlarga ko‘ra, mamlakatda birinchi marta yuridik shaxsga mayning faoliyati bilan shug‘ullanish uchun rasmiy ruxsatnoma taqdim etildi. Ushbu nufuzli hujjatning egasiga aylangan “NexaGrid” kompaniyasi endilikda Buxoro viloyatining Romitan tumanida o‘zining texnologik quvvatlarini joylashtiradi.

Investorlar va strategik maqsadlar

Toshkent shahrida 2025-yilning aprel oyida davlat ro‘yxatidan o‘tgan “NexaGrid” kompaniyasi 600 million so‘mlik ustav fondiga ega. Kompaniya ta’sischilari sifatida To‘ymurod Sultonov (63%) va Mahmudjon Ro‘zimurodov (37%) ko‘rsatilgan. Kompaniya rahbari To‘ymurod Sultonov o‘zining professional faoliyati davomida davlat xizmatida boy tajriba to‘plagan mutaxassis bo‘lib, u ushbu loyihani shunchaki daromad manbai emas, balki Markaziy Osiyo mintaqasi uchun strategik infratuzilma poydevori deb hisoblaydi. Sultonovning ta’kidlashicha, ruxsatnoma olish jarayoni to‘liq shaffof tarzda kechgan va bu mintaqada raqamli kelajakni qurish yo‘lidagi muhim qadamdir.

Qat’iy talablar va ekologik yondashuv

O‘zbekistonda mayning faoliyati bilan shug‘ullanish qat’iy belgilangan tartib-qoidalar asosida amalga oshiriladi. 2023-yilning kuzida ILMA tomonidan tasdiqlangan nizomga muvofiq, bu sohada faqat yuridik shaxslar faoliyat yuritishi mumkin. Davlatning asosiy talablaridan biri — energiya samaradorligi va ekologik barqarorlikdir. Shunga ko‘ra, maynerlar asosan quyosh fotoelektr stansiyalari orqali ishlab chiqarilgan “yashil” energiyadan foydalanishlari lozim.

Agar tadbirkorlar umumiy energiya tarmog‘iga ulanishni ixtiyor etsalar, ular iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun belgilangan tarifning ikki baravar miqdorida haq to‘lashlari shart. Bu chora energiya tizimiga tushadigan yuklamani muvozanatlash va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rag‘batlantirishga qaratilgan.

Davlat nazorati va iqtisodiy samaradorlik

Sohadagi tartibga solish mexanizmlari juda aniq:

• Ruxsatnoma muddati: Hujjat 5 yil muddatga mutlaqo bepul taqdim etiladi.
• Sotish tartibi: Mayning natijasida qo‘lga kiritilgan kripto-aktivlar faqat O‘zbekistonda litsenziyaga ega bo‘lgan mahalliy kripto-birjalarda realizatsiya qilinishi shart.
• Noqonuniy faoliyat: Yashirin yoki ruxsatnomasiz mayning bilan shug‘ullanish qat’iyan taqiqlanadi va qonuniy javobgarlikka sabab bo‘ladi.

Bugungi kunda O‘zbekistonda kripto-xizmatlar ko‘rsatuvchi 21 ta provayder faoliyat olib bormoqda. Raqamlar bu sohaning byudjet uchun ahamiyati ortib borayotganini ko‘rsatadi: 2022-yildan buyon ushbu subyektlar tomonidan davlat g‘aznasiga 107 milliard so‘mdan ortiq boj va yig‘imlar o‘tkazilgan. Ilk mayning ruxsatnomasining berilishi esa ushbu ko‘rsatkichlarning yanada o‘sishiga va xalqaro investorlarning O‘zbekiston bozoriga bo‘lgan qiziqishini ortishiga xizmat qilishi kutilmoqda.

661 mingdan ziyod o‘zbekistonlik kriptoplatformalarda ro‘yxatdan o‘tgan

O‘zbekistonda kriptoaktivlar muomalasi sohasida rasmiy faoliyat yuritayotgan provayderlar tizimida 661 mingdan ziyod rezident ro‘yxatdan o‘tgan.

Keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, ayni paytda mamlakatda 21 ta litsenziyaga ega provayder faoliyat olib bormoqda. Ularning 3 tasi kriptobirja, 12 tasi kriptodo‘kon hamda 6 tasi kriptodepozitariy sifatida ishlaydi.

Provayderlar orqali ro‘yxatdan o‘tgan foydalanuvchilarning jami soni 663 691 nafarga yetgan. Shundan 661,8 ming nafari O‘zbekiston fuqarolari (rezidentlar), 1,8 ming nafari esa xorijiy foydalanuvchilardir (norezidentlar).

Raqamli aktivlar emissiyasi yo‘nalishida 2 ta emitent faoliyati qayd etilgan. Muomalaga chiqarilgan tokenlar soni 2,1 milliondan oshgan bo‘lib, ularning 16,97 millioni ta’minlangan tokenlar, 4,1 millioni esa utilitar tokenlardan iborat.

2022–2025 yillar davomida davlat byudjetiga davlat bojlari ko‘rinishida 79,05 milliard so‘m tushum kelib tushgan. Bundan tashqari, har oylik yig‘imlar hisobidan yana 28,02 milliard so‘m undirilgan.