Masjidlarda favqulodda holatlardan xabardor qilish tizimi yo‘lga qo‘yiladi

O‘zbekistonning yetti ta viloyatida aholini tabiiy ofatlar va favqulodda vaziyatlardan erta ogohlantirish maqsadida masjidlardagi ovoz kuchaytirgich tizimidan foydalanish boshlandi. Ushbu chora-tadbirlar Favqulodda vaziyatlar vazirligi va BMT Taraqqiyot dasturining qo‘shma loyihasi doirasida amalga oshirilmoqda.

Loyiha iqlim o‘zgarishi oqibatida yuzaga keladigan xavf-xatarlarga qarshi chidamlilikni oshirish va erta ogohlantirish tizimini modernizatsiya qilishga qaratilgan. Asosiy e’tibor tog‘li hududlarda ko‘p kuzatiladigan sel, suv toshqinlari va ko‘chki xavfini oldindan ma’lum qilishga qaratilgan.

Hududiy qamrov va texnik imkoniyatlar

Bugungi kunda Toshkent, Namangan, Farg‘ona, Sirdaryo, Jizzax, Samarqand va Qashqadaryo viloyatlaridagi jami 272 ta masjid maxsus uskunalar bilan jihozlandi. Mutaxassislar ushbu ob’ektlarni tanlashda quyidagi texnik mezonlarga tayanishgan:

• Ovoz tarqalish masofasi: Ovoz kuchaytirgichlar joylashuviga ko‘ra 500 metrdan 2 000 metrgacha bo‘lgan radiusni qamrab oladi.
• Avtonom ishlash tizimi: Mobil aloqa tarmoqlarida uzilish bo‘lganda yoki elektr ta’minoti o‘chgan holatlarda ham uskunalar xabarlarni tezkor uzatish qobiliyatiga ega.

Hisob-kitoblarga ko‘ra, ushbu yangi ogohlantirish kanali orqali qariyb 6,5 million nafar aholini, shu jumladan chekka hududlardagi ijtimoiy zaif qatlamlarni xabardor qilish imkoniyati yaratiladi.

Qo‘shimcha infratuzilma

Yashil iqlim jamg‘armasining moliyaviy ko‘magi bilan loyiha doirasida faqat masjidlar bilan cheklanilmagan. Respublikaning asosiy avtomobil yo‘llari yoqasida va aholi gavjum nuqtalarida qo‘shimcha 28 ta keng formatli tashqi ekranlar ham o‘rnatildi. Ushbu ekranlar ham favqulodda vaziyatlarda tezkor ma’lumotlarni vizual tarqatishga xizmat qiladi.

Chet el tajribasi qanday?

Masjidlar infratuzilmasidan favqulodda vaziyatlarda erta ogohlantirish vositasi sifatida foydalanish xalqaro amaliyotda sinovdan o‘tgan usullardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, tabiiy ofatlar tez-tez sodir bo‘ladigan va aholisining aksariyat qismi musulmon bo‘lgan davlatlarda ushbu tizim insonlar hayotini saqlab qolishda yuqori samaradorlik ko‘rsatgan. Quyida muvaffaqiyatli qo‘llanilgan uchta asosiy xalqaro keys keltirilgan:

Indoneziya tajribasi (Sunaami va suv toshqinlari)

Dunyoning eng seysmik faol nuqtalaridan biri bo‘lgan Indoneziyada, xususan, Sumatra va Yava orollarida masjidlar erta ogohlantirish zanjirining asosiy bo‘g‘ini hisoblanadi. 2004-yildagi vayronkor sunamidan so‘ng, hukumat qirg‘oq bo‘yidagi va chekka hududlardagi masjidlar karnaylarini yagona milliy ogohlantirish tizimiga (InaTEWS) integratsiya qildi. Samarinda kabi yirik shaharlarda esa daryolar sathi ko‘tarilganda masjid karnaylari orqali aholini evakuatsiya qilish bo‘yicha tezkor ovozli ko‘rsatmalar berish yo‘lga qo‘yilgan.

Turkiya tajribasi (Zilzilalarni erta ogohlantirish tizimi)

Turkiyaning Tabiiy ofatlar va favqulodda vaziyatlar boshqarmasi (AFAD) seysmik faol zonalarda, xususan, Marmara dengizi mintaqasida gibrid ogohlantirish modelini sinovdan o‘tkazmoqda. Mazkur tizim zilzila stansiyalaridan olingan birlamchi seysmik to‘lqinlar (P-to‘lqinlar) ma’lumotlarini tahlil qiladi va xavfli to‘lqinlar yetib kelguniga qadar mahalliy muftiyliklar orqali avtomatik tarzda masjid karnaylarida ogohlantirish signalini yangratadi. Bu aholiga bir necha soniya ichida xavfsiz joyga o‘tish imkonini beradi.

Birlashgan Arab Amirliklari tajribasi (Yagona markazlashtirilgan tizim)

BAAda barcha masjidlarning ovoz kuchaytirgichlari yagona raqamli tizimga ulangan. Mamlakatning Favqulodda vaziyatlar, inqirozlar va ofatlarni boshqarish milliy boshqarmasi (NCEMA) kuchli qum bo‘ronlari, sel yoki boshqa xavfli meteo-sharoitlar vaqtida masjid karnaylaridan fuqaro mudofaa sirenalari sifatida foydalanadi. Signal va ko‘rsatmalar yagona markazdan boshqariladi, bu esa axborotning chalkashliklarsiz aniq yetib borishini ta’minlaydi.

Xalqaro ekspertlarning xulosalariga ko‘ra, masjidlar nafaqat axborot tarqatish punkti, balki tabiiy ofat vaqtida mustahkam qurilish konstruksiyasiga ega bo‘lgani sababli vaqtinchalik boshpana va gumanitar shtab vazifasini ham samarali bajara oladi. O‘zbekistonda joriy etilayotgan model aynan mana shunday xalqaro standartlarga tayanadi.