1-martdan yangi qoidalar: O‘zbekistonda nimalar o‘zgaradi?

Chet elliklar uchun o‘zbek tili imtihonlari, muddati o‘tgan tovarlarning avtomatik bloklanishi, biznes va notariuslar uchun yangi talablar — 2026-yil 1-martdan mamlakat milliy qonunchiligida qator o‘zgarishlar kuchga kiradi.

Quyida eng muhim yangiliklar haqida batafsil ma’lumot beramiz.

Raqamlashtirish: Onlayn xizmatlar ko‘lami kengaymoqda

Mart oyidan boshlab fuqarolar Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YAIDXP) orqali yashash joyi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni hamda o‘zlariga tegishli turar joyda ro‘yxatda turgan shaxslar haqidagi ma’lumotlarni tahrirlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar.

Shuningdek:

• O‘lim holati qayd etilganligi haqidagi QR-kodli ma’lumotnoma avtomatik tarzda yaqin qarindoshlarning davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabinetiga yuboriladi;
• QR-kodli hujjat gerbli guvohnomaga tenglashtiriladi;
• Fuqarolar sud ishlari bo‘yicha dastlabki ma’lumotlarni onlayn tarzda olishlari mumkin bo‘ladi;
• Futbol uchrashuvlariga chiptalar shaxsni identifikatsiya qilish tizimi va QR-kod orqali maxsus tizimda sotiladi.

Chet elliklar uchun o‘zbek tili imtihoni

Xorijiy fuqarolar uchun o‘zbek tilini bilish darajasini aniqlovchi CEFR standartlari (A1, A2 va B1 darajalari) bo‘yicha sertifikat berish tizimi joriy etiladi. Mazkur sertifikat davlat tilini bilish darajasining rasmiy tasdig‘i hisoblanadi.

Biznes: Yangi qoidalar va qo‘llab-quvvatlash

1-martdan boshlab:

• “Yagona darcha” tamoyili asosida “Biznes hamroh” loyihasi ishga tushiriladi;
• Davlat organlari rahbarlarining tadbirkorlar bilan muloqot qilishining yangi formati joriy etiladi;
• Davlat fuqarolik xizmatidagi bo‘sh lavozimlarni egallash qoidalari o‘zgaradi;
• “Litsenziya” tizimida hujjat topshirishdan avval talablarga muvofiqlikni ixtiyoriy ravishda dastlabki baholash imkoniyati paydo bo‘ladi.

Yosh tadbirkorlar uchun infratuzilmaga ulanish xarajatlarini kompensatsiya qilish ko‘zda tutilgan. Elektromobillarda o‘zini o‘zi band qilgan taksi haydovchilari ijtimoiy soliq bo‘yicha 10% chegirmaga ega bo‘ladilar va davlat avtoturargohlaridan 30 daqiqagacha bepul foydalanishlari mumkin.

Bojxona va davlat xaridlari

Tovarlar kelgunga qadar ularni dastlabki deklaratsiyalashda:

• Bojxona rasmiylashtiruvi yig‘imi 20% ga kamayadi;
• To‘lovlarni 14 kungacha kechiktirishda foizlar hisoblanmaydi.

Davlat xaridlari portalida sun’iy intellekt texnologiyalari asosida o‘rtacha bozor narxini hisoblaydigan elektron modul ishga tushiriladi.

Qurilish sohasida nazorat

Xavfsiz deb topilmagan qurilish materiallari ishlab chiqaruvchilari va yetkazib beruvchilarining elektron reyestri tuziladi. Mahsuloti ushbu ro‘yxatga kiritilgan kompaniyalar davlat xaridlarida ishtirok eta olmaydi. Xavfli mahsulot ishlab chiqaruvchi korxonalar ro‘yxati ochiq e’lon qilinadi.

“O‘zbekkosmos” agentligi hududlardagi qurilish maydonchalarini doimiy monitoring qilishni boshlaydi. Shuningdek, quyidagilar joriy etiladi:

• Ko‘prik va tunnellarning seysmik chidamliligini onlayn monitoring qilish;
• Sun’iy intellekt yordamida binolarning holatini tahlil qilish;
• Potensial seysmik xavfli hududlarni prognoz qilish.

Notariat va sud

Notariuslar ijara, kommunal to‘lovlar va majburiy badallar bo‘yicha qarzdorliklarni undirishni o‘z ichiga olgan, e’tirozsiz talablar bo‘yicha bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravarigacha bo‘lgan miqdorda ijro xatlarini chiqarish huquqiga ega bo‘ladilar.

Shuningdek, nodavlat notijorat tashkiloti (NNT) sifatida ro‘yxatdan o‘tmagan nodavlat tashkilotlar tomonidan sud-ekspertiza tadqiqotlarini o‘tkazish taqiqlanadi.

Ijtimoiy soha

“Inson” markazlarida ijtimoiy himoyaga muhtoj bolali oilalarni qo‘llab-quvvatlash uchun “Mehrli oila” xizmati ishga tushiriladi. Ota-onalarga bepul oilaviy terapiya xizmati ko‘rsatiladi. Dementsiya, Parkinson va Altsgeymer kasalligi bilan dispanser nazoratida bo‘lgan bemorlar uchun “Faol hayotga qadam” dasturi doirasida kunduzgi parvarishlash xizmatlari joriy etiladi.

Ekologiya va intellektual mulk

Fon monitoringi stansiyalarini o‘rnatmagan va ularni milliy eko-nazorat tizimiga integratsiya qilmagan I va II toifadagi korxonalar kompensatsiya to‘lovlarini besh baravar miqdorda to‘laydilar. Tabiatga yetkazilgan zarar uchun kompensatsiyadan ozod qilish bo‘yicha imtiyozlar endilikda faqat qonun bilan belgilanishi mumkin.

Intellektual mulk sohasidagi qoidabuzarliklar "Biznesning barqarorlik reytingi"ga ta’sir qiladi: jarimalar ballarni kamaytiradi, ro‘yxatdan o‘tgan savdo belgilari (tovar belgilari) esa ball qo‘shadi.

Arxiv xizmatlari tezlashadi

Quyidagi xizmatlar bo‘yicha muddatlar qisqartiriladi:

• O‘qiganlik haqidagi arxiv ma’lumotnomalarini berish;
• Yo‘qolgan mehnat daftarchalaridagi yozuvlarni tasdiqlash;
• Arxiv hujjatlarini vaqtincha xorijga olib chiqish uchun ruxsatnomalarni rasmiylashtirish.

Muddati o‘tgan tovarlar — taqiqda

1-martdan boshlab raqamli markirovka tizimiga kiruvchi, yaroqlilik muddati o‘tgan tovarlarning sotuvi avtomatik ravishda bloklanadi. Kassa apparatlari bunday mahsulotlar uchun chek chiqara olmaydi.

Turizm va “yashil” standartlar

Har yili 10 ta eng yaxshi turistik startap xarajatlarining 50% igacha (lekin 1 mlrd so‘mdan ko‘p bo‘lmagan miqdorda) subsidiya olishi mumkin. Mehmonxonalarga xalqaro miqyosda tan olingan “yashil” sertifikatlarni olish xarajatlarining yarmi qoplab beriladi.