O‘zbekistonda eng trenddagi jinoyat qaysi?

Oliy sud tomonidan e’lon qilingan o‘tgan yilgi hisobot mamlakatimizdagi kriminogen vaziyat va sudlov tizimining faoliyatiga doir muhim faktlarni ochiqladi. Statistik ma’lumotlar nafaqat jinoyatchilik dinamikasini, balki odil sudlovni amalga oshirishda insonparvarlik tamoyillarining o‘rnini ham ko‘rsatib beradi.

Sud qarorlari va jazo choralari: Statistik manzara

O‘tgan davr mobaynida jinoyat ishlari bo‘yicha sudlar tomonidan jami 63 177 ta jinoyat ishi doirasida 79 554 nafar shaxsning taqdiri ko‘rib chiqildi. Sudlanganlarning umumiy soni 63 340 nafarni tashkil etdi. E’tiborli jihati shundaki, sud tizimi jazo muqarrarligini ta’minlash bilan birga, ozodlikdan mahrum qilish chorasini chekka chora sifatida qo‘llamoqda:

• 18 816 nafar shaxsga nisbatan ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan;
• 43 531 nafar sudlanuvchiga nisbatan boshqa turdagi (yengilroq) jazolar qo‘llanilgan;
• 993 nafar shaxs shartli ravishda hukm qilingan.

Sud jarayonlaridagi insonparvarlikning yana bir isboti sifatida 8 085 nafar shaxs bevosita sud zalining o‘zidanoq qamoqdan ozod etilganini ko‘rish mumkin. Shuningdek, 422 nafar fuqaro butunlay oqlangan va reabilitatsiya qilingan bo‘lsa, 16 mingga yaqin shaxsga nisbatan asossiz qo‘yilgan ayblovlar olib tashlangan.

Demografik tarkib va geografiya

Sudlanganlar tarkibiga nazar tashlasak, asosiy qismni erkaklar (55 829 nafar) tashkil etadi. Ayollar soni esa 7 511 nafarni qayd etgan. Yoshlar jinoyatchiligi masalasi ham hamon dolzarb — 23 973 nafar yoshlar, jumladan, 2 431 nafar voyaga yetmaganlar qonun bilan to‘qnash kelgan.

Eng ko‘p sud ishlari poytaxt Toshkent shahri, shuningdek, Farg‘ona, Toshkent, Samarqand va Namangan viloyatlariga to‘g‘ri kelmoqda.

Eng ko‘p sodir etilayotgan jinoyat turlari

Hisobot davrida sudlarda eng ko‘p ko‘rilgan ishlar quyidagi huquqbuzarliklar bilan bog‘liq:

1. Firibgarlik va o‘g‘rilik;
2. Yo‘l harakati xavfsizligi qoidalarini buzish;
3. Giyohvandlik vositalarining noqonuniy muomalasi;
4. Talon-toroj qilish va hujjatlarni qalbakilashtirish;
5. Fohishaxona saqlash va taqiqlangan ekinlarni yetishtirish.

Yarashuv instituti va muddatidan oldin ozod qilish

Huquq tizimidagi yarashuv instituti o‘z samaradorligini ko‘rsatishda davom etmoqda. Ushbu mexanizm yordamida 13 224 nafar shaxs jinoiy javobgarlikdan xalos bo‘ldi. Shuningdek, jazoni o‘tayotgan mahkumlar uchun ham yengilliklar berildi: 35 572 nafar shaxs jazoni o‘tashdan muddatidan oldin shartli ravishda ozod etilgan.

Ma’muriy huquqbuzarliklar

2025-yil davomida ma’muriy huquqbuzarliklar bo‘yicha ko‘rilgan ishlar soni sezilarli darajada yuqori bo‘ldi. 690 879 ta ish doirasida 825 mingdan ortiq shaxsning harakatlariga huquqiy baho berildi:

• 509 146 nafar shaxsga ma’muriy jazo qo‘llanilgan;
• 415 531 nafar fuqaro jarimaga tortilgan;
• 91 663 nafar shaxs ma’muriy qamoqqa olingan.

Ma’muriy huquqbuzarliklar orasida mayda bezorilik, ichki ishlar xodimlarining qonuniy talablariga bo‘ysunmaslik va litsenziyasiz taksi faoliyati bilan shug‘ullanish yetakchilik qilmoqda.

Nazorat va yuqori instansiyalar faoliyati

Sud qarorlarining qonuniyligini tekshirish mexanizmi ham faol ishladi. Apellyatsiya, kassatsiya va nazorat tartibida minglab ishlar qayta ko‘rib chiqilib, birinchi instansiya sudlari tomonidan yo‘l qo‘yilgan xatolar tuzatilgan. Xususan, apellyatsiya bosqichida jinoiy ishlar bo‘yicha 340 nafar, ma’muriy ishlar bo‘yicha esa 2 512 nafar shaxsga nisbatan chiqarilgan qarorlar bekor qilingan.