Markaziy Osiyodagi “blackout”: Qozog‘iston va Qirg‘iziston bir-birini ayblamoqda

14-avgust kuni Markaziy Osiyoning yagona energetika tizimida yuz bergan avariya Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekistonda elektr uzilishlariga olib keldi. Hodisadan keyin Qirg‘iziston Energetika vazirligi muammoni Qozog‘istondagi yuqori voltli tarmoqning tashqi o‘chishi bilan bog‘ladi. Qozog‘istonning KEGOC kompaniyasi esa avariya Qirg‘izistondagi To‘qto‘g‘ul GESida ikkita gidrogenerator o‘chganidan keyin boshlanganini ma’lum qildi. Elektr uzilishi Qozog‘istonning bir qator viloyatlariga ta’sir qildi, Olmaotada esa svetoforlar ishlamay qolib, katta tirbandliklar yuzaga keldi.

Qirg‘iziston avariya Qozog‘iston tomonda boshlanganini aytdi

Markaziy Osiyoda elektr ta’minotidagi keng ko‘lamli uzilishlardan so‘ng Qirg‘iziston Energetika vazirligi birinchilardan bo‘lib hodisa yuzasidan ma’lumot berdi. Vazirlikning dastlabki bayonotiga ko‘ra, Qozog‘istondagi yuqori voltli tarmoqning tashqi o‘chishi ortidan Markaziy Osiyo energetika tizimi vaqtincha izolyatsiyalangan rejimga o‘tgan.

Bunday vaziyatda energetika tizimining bir qismida yuzaga kelgan jiddiy o‘zgarish boshqa tarmoqlarga ham ta’sir qilishi mumkin. Qirg‘iziston tomoni avariya vaqtida avtomatik himoya tizimi ishga tushganini ham ma’lum qildi. Ushbu tizim elektr uskunalarini ortiqcha yuklama va ehtimoliy shikastlanishdan saqlash uchun ishlagan.

Keyinchalik Qirg‘iziston Energetika vazirligi mamlakatdagi vaziyat barqarorlashganini bildirdi. Rasmiy ma’lumotga ko‘ra, elektr ta’minoti shtat rejimiga qaytgan va tarmoqdan uzilgan abonentlar qolmagan.

Qozog‘iston esa sababni To‘qto‘g‘ul GESidagi avariya bilan bog‘ladi

Qozog‘iston tomoni hodisa bo‘yicha boshqa sababni keltirdi. Mamlakatning KEGOC kompaniyasi ma’lumotiga ko‘ra, 14-avgust kuni Qirg‘izistondagi To‘qto‘g‘ul GESida ikkita gidrogenerator avariyaviy ravishda o‘chgan. Kompaniya aynan shu hodisadan keyin Qozog‘iston energetika tizimidagi tranzit yuklamasi ortib ketganini bildirdi.

Yuklamaning keskin oshishi oqibatida Qozog‘istonning janubiy qismi mamlakatning yagona energetika tizimidan ajralib qolgan. Shundan so‘ng Markaziy Osiyo energetika tizimida ham uzilishlar yuzaga kelgan. Shu tariqa, Qozog‘iston tomoni avariyaning boshlanishini Qirg‘izistondagi GES bilan bog‘lamoqda.

KEGOC ma’lumotlariga ko‘ra, elektr ta’minotidagi muammolar Qozog‘istonning katta hududini qamrab olgan. Olmaota, Jambil, Turkiston, Qizilo‘rda va Jetisu viloyatlarida, shuningdek, Qarag‘anda, Ulitau va Abay viloyatlarida elektr uzilishlari qayd etilgan.

Olmaotada elektr o‘chishi kundalik hayotga ham ta’sir ko‘rsatdi. Shahardagi ayrim svetoforlar ishlamay qolgani sabab yo‘llarda katta tirbandliklar yuzaga kelgan. Keyinchalik bir qator hududlarda elektr ta’minoti to‘liq tiklangan.

Avariya to‘rtta davlatga ta’sir qildi

14-avgustdagi uzilish faqat Qozog‘iston va Qirg‘iziston bilan cheklanib qolmadi. Markaziy Osiyo energetika tizimidagi nosozlik Tojikiston va O‘zbekistonda ham elektr ta’minotiga ta’sir ko‘rsatdi. Natijada bir vaqtning o‘zida mintaqaning to‘rtta davlatida turli ko‘lamdagi uzilishlar kuzatildi.

Hodisaning kelib chiqishi bo‘yicha esa Qozog‘iston va Qirg‘izistonning rasmiy bayonotlari bir-biriga mos kelmayapti. Qirg‘iziston tomoni dastlab Qozog‘istondagi yuqori voltli tarmoqning tashqi o‘chishini ko‘rsatgan bo‘lsa, KEGOC muammoni To‘qto‘g‘ul GESidagi ikkita gidrogeneratorning avariyaviy o‘chishi bilan bog‘ladi.

Markaziy Osiyo davlatlarining energetika tarmoqlari o‘zaro bog‘langan holda ishlagani uchun bir mamlakatdagi jiddiy nosozlik qo‘shni davlatlarning elektr ta’minotiga ham ta’sir qilishi mumkin. Bu safargi avariya ham mintaqadagi energetika tizimlarining bir-biriga qanchalik bog‘liq ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.

Avvalroq O‘zbekiston energetika vaziri Sherzod Xo‘jayev quyosh va shamol elektr stansiyalari yuqori quvvatda ishlayotgan paytda hosil bo‘ladigan ortiqcha elektr energiyasini eksport qilish orqali ko‘proq iqtisodiy samara olish mumkinligini aytgan edi.