“Jon fido” chaqirig‘i: Eron elchixonasining bayonoti bahs markazida

Londondagi Eron elchixonasi kutilmagan bayonot bilan chiqdi. Ular Britaniyada yashayotgan eronliklarni vatan uchun jonini fido qilishga tayyor bo‘lsa, ro‘yxatdan o‘tishga chaqirdi. Bu bayonot xavfsizlik masalasini kun tartibiga olib chiqdi. Mutaxassislar buni jiddiy tahdid sifatida baholashmoqda. Xo‘sh, bu oddiy chaqiriqmi yoki jiddiy xavf belgisi?

“Jon fido” dasturi nima?

Eron elchixonasi o‘zining Telegram kanalida Britaniyada yashayotgan eronliklarga murojaat qilib, “Jan Fada”, ya’ni “jonni fido qilish” dasturiga yozilishga chaqirgan. Unda “yurtni himoya qilish uchun tayyor bo‘lgan barcha jasur va sodiq eronliklar oldinga chiqsin” degan mazmunda gaplar keltirilgan. Hatto xabarda “yurtni dushmanga berishdan ko‘ra tanamizni qurbon qilganimiz afzal” degan keskin ibora ham ishlatilgan. Ro‘yxatdan o‘tish uchun odamlar Eron tashqi ishlar vazirligining rasmiy saytiga yo‘naltiriladi. Bu aslida pasport, nikoh yoki boshqa konsullik xizmatlari uchun ishlatiladigan tizim hisoblanadi. Elchixona esa bu dastur hech qanday zo‘ravonlikni targ‘ib qilmasligini aytmoqda. Shu kabi chaqiriq Avstraliyaning Kanberra shahridagi elchixonadan ham chiqqani va u yerda ham politsiya tekshiruv boshlagani ma’lum bo‘ldi.

Mutaxassislar nima deydi?

Xavfsizlik mutaxassislari bu holatni juda xavfli signal deb baholamoqda. Ularning aytishicha, bu internet orqali odamlarni radikallashishga undash, ya’ni keskin g‘oyalarga jalb qilish usuli bo‘lishi mumkin. Sobiq xavfsizlik rahbari Rojer Makmillan bu chaqiriq Britaniya hududida paydo bo‘lgani juda xavotirli ekanini aytib, bu orqali rejim o‘z tarafdorlarini aniqlamoqchi bo‘lishi mumkinligini ta’kidladi. Unga ko‘ra, bu faqat eronliklarga emas, balki boshqa tarafdorlarga ham qaratilgan bo‘lishi mumkin. Mutaxassislar buni Rossiya uslubiga o‘xshash, lekin yanada keskinroq yondashuv deb baholamoqda. Inson huquqlari faollari ham bu holatni jiddiy ogohlantirish deb atab, Eronning Inqilobiy gvardiyasini terror tashkiloti sifatida tan olish zarurligini aytmoqda. Ularning fikricha, bu tuzilma Britaniya hududida ham faol ravishda odamlarni ta’sir ostiga olishga harakat qilmoqda.

Xavfsizlik masalasi va siyosiy fon

Ushbu voqea fonida Britaniyada Eron bilan bog‘liq boshqa holatlar ham muhokama qilinmoqda. So‘nggi kunlarda yahudiy jamoasiga qarshi bir nechta hujumlar sodir bo‘lgani aytilmoqda va ular Eron bilan bog‘liq guruh tomonidan amalga oshirilgani taxmin qilinmoqda. Maxsus xizmatlar bu holatlarni tekshirmoqda. Shu bilan birga, Britaniya hukumati Eronning harbiy tuzilmasini terror tashkiloti deb e’lon qilish masalasini ham ko‘rib chiqmoqda. Biroq hali bu borada aniq qaror qabul qilinmagan. Elchixona esa barcha ayblovlarni rad etib, bu faqat vatanni qo‘llab-quvvatlash chaqirig‘i ekanini ta’kidlamoqda.