Buzish kerakmi yoki saqlab qolish? Qodirov va Madaniy meros agentligi Toshkentdagi tarixiy bino yuzasidan kelisha olmadi

“Milliy tiklanish” partiyasi Markaziy kengashi raisi Alisher Qodirov Toshkentdagi tarixiy binoni saqlab qolish masalasida Madaniy meros agentligini tanqid qildi. Shundan so‘ng Agentlik ushbu obyektni buzishga nega yo‘l qo‘yib bo‘lmasligini izohladi. Keyinroq Qodirov masala yuzasidan yana bayonot berib, endi javoblarni parlament vakolatlaridan foydalangan holda olish niyatida ekanini bildirdi.

“Bu bino hech kimga kerak emas”

Oliy Majlis Qonunchilik palatasida budjet ijrosi bo‘yicha hisobot muhokamasi chog‘ida Alisher Qodirov Toshkent markazidagi eski binolardan biri haqida fikr bildirdi. U binoning aniq manzilini aytmadi, biroq keyinchalik Madaniy meros agentligi uning so‘zlari Bobur ko‘chasi, 7-uydagi obyektga taalluqli ekanini ma’lum qildi.

Qodirovning aytishicha, idora barcha madaniy meros obyektlariga bir xil yondashmasligi va ustuvorliklarni hisobga olmasdan ularni saqlash uchun resurs sarflamasligi kerak.

“Toshkent markazida qandaydir eski bino bor. Uni bemalol buzib tashlasa bo‘lardi, ammo madaniy meros obyekti sifatida qo‘riqlashyapti, deb sudlashishadi, tortishuv va janjallar qilishadi. Bu bino hech kimga kerak emas. Aytishlaricha, qandaydir rus rassomining uyi ekan. Uni olib tashlash kerak, bizga nima keragi bor?” — dedi u.

Qodirovning fikricha, Madaniy meros agentligi, avvalo, milliy madaniy merosga e’tibor qaratishi lozim.

U, shuningdek, ushbu binoning ahamiyatini Shohi Zinda majmuasi bilan qiyoslab, uni saqlab qolish zaruratini shubha ostiga oldi.

Agentlik bu qanday bino ekanini tushuntirdi

16-sentabr kuni Madaniy meros agentligi rasmiy izoh e’lon qildi. Idora madaniy meros obyektlariga “bugun bizga kerakmi yoki kerak emasmi” degan mezon asosida baho berib bo‘lmasligini ta’kidladi.

Bobur ko‘chasi, 7-uydagi bino 1935-yilda qurilgan. Tarixiy va ekspertiza materiallariga ko‘ra, u Toshkentda faoliyat yuritgan me’mor Aleksey Shchusev nomi bilan bog‘liq.

Turli yillarda bu yerda O‘zbekiston ilm-fani va madaniyati rivojiga hissa qo‘shgan olim va professorlar yashagan. Agentlik ular qatorida akademiklar Toshmuhammad Qori-Niyoziy va Vasiliy Shishkin, shuningdek, mutaxassislar Rahim Atajonov va Natan Mallayev nomlarini keltiradi.

Shu bois Agentlik pozitsiyasiga ko‘ra, gap shunchaki eski turar joy haqida emas, balki XX asr Toshkentining me’morchiligi, ilm-fani va shahar tarixi bilan bog‘liq obyekt haqida bormoqda.

Bino nega buzilish xavfi ostida qolgan?

Bu bino bilan bog‘liq voqea hozirgi ommaviy bahsdan ancha oldin boshlangan.

2018-yil 30-oktabrda Toshkent shahar hokimining 1550-son qarori bilan “UNIVERSAL PACKING MASTERS” MChJga mazkur manzildagi mavjud turar va noturar binolarni buzib, o‘rnida ko‘p qavatli turar joy qurish uchun yer maydoni ajratilgan.

Agentlik qayd etishicha, bu qaror bino moddiy madaniy meros obyekti sifatida huquqiy maqom olmasidan oldin qabul qilingan.

2020-yilda Agentlik huzuridagi Ilmiy-ekspert kengashi binoni Moddiy madaniy meros obyektlarining milliy ro‘yxatiga kiritishni ma’qullagan. 2021-yilda esa obyektni ro‘yxatdan chiqarish haqidagi taklif rad etilgan.

Hozirda bino davlat muhofazasiga olingan.

2026-yil 5-avgust kuni Agentlikka binoni Milliy ro‘yxatdan chiqarish bo‘yicha yana murojaat kelib tushgan. 19-avgustda idora bunday qarorni maqsadga muvofiq deb hisoblamasligini ma’lum qilgan.

Bundan tashqari, Agentlik Bosh prokuraturaga murojaat qilib, hokimning 2018-yildagi qarori bilan bog‘liq holatlarga huquqiy baho berishni so‘ragan. Shuningdek, qonunbuzilish holatlari aniqlansa, obyektning buzilishi yoki shikastlanishining oldini olish choralarini ko‘rish so‘ralgan.

“Madaniy merosning millati bo‘lmaydi”

Agentlik Qodirovning “rus rassomi” haqidagi so‘zlariga ham alohida munosabat bildirdi.

Idora direktorining birinchi o‘rinbosari Elmurod Najimov tarixiy obyekt bilan bog‘liq shaxsning millati uning madaniy qiymatini belgilamasligi kerakligini aytdi.

“Madaniy merosning millati bo‘lmaydi”, — dedi u.

Najimovning ta’kidlashicha, Toshkent tarixi turli millat vakillarining hissasi bilan shakllangan. Shu sababli obyektlarni milliy mansublik asosida “bizniki” va “begona”ga ajratish noto‘g‘ri.

Agentlik bunday obyektlarning taqdiri ularning tarixiy va madaniy qiymati, ilmiy ekspertiza xulosalari hamda qonunchilik asosida hal etilishi kerakligini ta’kidladi.

Qodirov Agentlikka javob qaytardi

Idora bayonotidan so‘ng Alisher Qodirov bu masala yuzasidan yana fikr bildirdi. Uning aytishicha, Agentlik parlamentdagi budjet hisoboti muhokamasi chog‘ida ko‘tarilgan savollarga javob bermagan.

Qodirov partiya parlament vakolatlaridan foydalanib, deputatlik so‘rovi yuborishi yoki parlament eshituvlarini tashkillashtirish tashabbusi bilan chiqishi va shu tariqa qo‘yilgan savollarga javob olishni rejalashtirayotganini ma’lum qildi.

Shu bilan birga, u bahs doirasini kengaytirib, o‘zining aytishicha, holati e’tibor talab qiladigan yana bir qancha madaniy meros obyektlarini misol qilib keltirdi.

Xususan, Qodirov Sarmishsoy, Shohi Zinda, Mizdaxkan qal’asi, Buxorodagi qadimiy Qur’on hamda Davan davlati bilan bog‘liq hududlar haqida savollar berdi.

Uning fikricha, Agentlik O‘zbekistonning ko‘p asrlik tarixi bilan bog‘liq obyektlarga yetarli darajada e’tibor qaratmayapti.

“Nega Agentlik sovet davri merosiga ko‘rsatayotgan g‘amxo‘rligini bizning ming yillik milliy madaniyatimiz va merosimizga ham ko‘rsatmaydi?” — deb yozdi Qodirov.

Ta’kidlanishicha, gap muayyan obyektlar yoki ular bilan bog‘liq shaxslarning qadrini inkor etish haqida emas, balki davlat resurslarini taqsimlashdagi ustuvorliklar haqida bormoqda.

“Xalqqa sizning provokatsion bayonotlaringiz emas, balki uning qadriyatlari va ming yillik merosini saqlash uchun ajratilayotgan pullar qanday sarflanayotgani haqida hisobot kerak”, — dedi Qodirov.

Shu tariqa, Bobur ko‘chasi, 7-uydagi bino atrofidagi bahs madaniy merosni asrashda qaysi obyektlarga ustuvor ahamiyat berilishi va Agentlik bu maqsadlar uchun ajratilgan mablag‘larning sarflanishi yuzasidan qanday hisobot berishi kerakligi haqidagi kengroq munozaraga aylandi.