Harbiy aviatsiya poygasi: Dunyodagi eng katta havo kuchlari kimga tegishli?

Bugungi kunda davlatlarning harbiy qudrati faqat askarlar yoki tanklar soni bilan emas, balki osmondagi kuch bilan ham baholanadi. Kimning harbiy samolyotlari ko‘p va kuchli bo‘lsa, o‘sha davlat urushda katta ustunlikka ega bo‘ladi. Shu sabab ko‘plab mamlakatlar harbiy aviatsiyani rivojlantirishga katta e’tibor qaratmoqda. 2026-yil holatiga ko‘ra GlobalFirepower tashkiloti dunyodagi eng katta harbiy havo kuchlariga ega davlatlar reytingini e’lon qildi. Reyting natijalari ayrim davlatlar o‘rtasida juda katta farq borligini ko‘rsatadi.

Xo‘sh, bugungi kunda dunyoda eng ko‘p harbiy samolyotga ega davlat qaysi?

Eng ko‘p samolyotga ega davlatlar

Reytingda AQSh katta farq bilan birinchi o‘rinda turibdi. AQSh harbiy aviatsiyasi tarkibida jami 13 032 ta samolyot bor va bu ko‘rsatkich hatto keyingi uchta davlatning umumiy samolyotlari sonidan ham ko‘proq. Ikkinchi o‘rinda Rossiya — 4 237 ta, uchinchi o‘rinda esa Xitoy — 3 529 ta samolyot bilan joylashgan.

Keyingi o‘rinlarda Hindiston (2 183 ta), Janubiy Koreya (1 540 ta), Yaponiya (1 429 ta), Pokiston (1 397 ta), Turkiya (1 101 ta), Misr (1 088 ta) va Fransiya (974 ta) turadi. Ro‘yxatning davomida esa Saudiya Arabistoni (917), Shimoliy Koreya (837), Tayvan (720), Italiya (714), Buyuk Britaniya (625), Jazoir (620), Isroil (597), BAA (581), Germaniya (569) va Gretsiya (560) kabi davlatlar bor.

Mutaxassislarning aytishicha, AQSh uzoq yillardan beri havo ustunligiga katta e’tibor qaratib keladi. Masalan, AQShda faqat qiruvchi va tutib qoluvchi samolyotlarning o‘zi 1 791 ta bo‘lib, bu ayrim davlatlarning umumiy harbiy samolyotlari sonidan ham ko‘p.

Harbiy aviatsiyada hamma samolyotlar jangovar emas

Ko‘pchilik harbiy aviatsiya deyilganida faqat jangovar samolyotlarni tasavvur qiladi. Aslida esa havo kuchlaridagi samolyotlarning katta qismi yordamchi vazifalarni bajaradi. Transport samolyotlari askarlar va harbiy texnikani tashish uchun ishlatiladi, vertolyotlar harakatlanish va logistika ishlariga xizmat qiladi, o‘quv samolyotlari uchuvchilarni tayyorlashda qo‘llanadi. Bundan tashqari, yonilg‘i quyish, kuzatuv olib borish yoki elektron urush uchun mo‘ljallangan maxsus samolyotlar ham mavjud.

Aynan shu yordamchi samolyotlar armiyaning havo kuchlari qanchalik uzoqqa yetib borishi, qanchalik tez harakat qilishi va qanchalik samarali ishlashini belgilaydi.

Qiruvchi samolyotlar kuchlar muvozanatini o‘zgartiradi

Agar faqat qiruvchi va tutib qoluvchi samolyotlar soniga qaralsa, kuchlar muvozanati biroz boshqacha ko‘rinadi. Masalan, Xitoyda 1 443 ta qiruvchi samolyot bor va bu uni frontdagi jangovar aviatsiya bo‘yicha AQShga ancha yaqinlashtiradi.

Yana bir qiziq holat Shimoliy Koreyada kuzatiladi. Bu davlat umumiy samolyotlar soni bo‘yicha 12-o‘rinda, ammo unda 341 ta qiruvchi va tutib qoluvchi samolyot mavjud. Bu esa umumiy samolyotlari ko‘proq bo‘lgan ayrim davlatlardan ham yuqori ko‘rsatkich hisoblanadi.

Shu bilan birga, Fransiya, Isroil, Tayvan va Saudiya Arabistoni kabi davlatlar ham havo kuchlari son jihatdan kichik bo‘lsa ham, qiruvchi samolyotlar ulushi ko‘p bo‘lsa, ularning jangovar imkoniyati ancha kuchli bo‘lishi mumkin.

Umuman olganda, zamonaviy urushlarda samolyotlarning umumiy soni armiyaning qanchalik katta ekanini ko‘rsatadi. Ammo haqiqiy harbiy kuch qiruvchi samolyotlar va yordamchi aviatsiya imkoniyatlari birgalikda qanday ishlashiga bog‘liq.