Tungi tinchlik himoyaga olinmoqda: Endi baland ovoz chiqarganlar javobgarlikka tortiladi

So‘nggi yillarda yirik shaharlarda yashayotgan odamlar uchun shovqin kundalik muammoga aylanib bormoqda. Yangi qurilishlar, tunu kun harakatlanayotgan transport vositalari, ishlab chiqarish korxonalari va turli tadbirlar tufayli sokinlik tobora kamaymoqda. Senatning 13-iyun kungi yalpi majlisida aynan shu masalaga bag‘ishlangan “Aholini shovqinning zararli ta’siridan himoya qilish to‘g‘risida”gi qonun ma’qullandi. Mutaxassislar bu hujjat odamlarning salomatligi va osoyishtaligini himoya qilishda muhim qadam bo‘lishini aytmoqda.

Xo‘sh, yangi qonun hayotimizda nimalarni o‘zgartiradi?

Shovqin oddiy noqulaylik emas

Majlisda ta’kidlanishicha, shovqin masalasi endi faqatgina bezovtalik yoki qulaylik bilan bog‘liq muammo emas. Qurilishlar sonining ko‘payishi, sanoat korxonalarining kengayishi va avtomobillar oqimining ortishi natijasida baland ovozlar ko‘plab hududlarda odatiy holga aylanib ulgurgan. Biroq shu kungacha zararli shovqinlarga qarshi kurashishni kompleks tartibga soladigan yagona huquqiy hujjat mavjud emas edi.

Natijada ayrim hududlarda sanitariya qoidalari mavjud bo‘lsa-da, ularning bajarilishi doimo ham ta’minlanmagan. Odamlarning dam olishi, uyqusi va kundalik hayotiga salbiy ta’sir qilayotgan holatlar ko‘payib borayotgan bir paytda bu masalani qonun darajasida tartibga solish zarurati paydo bo‘ldi.

Shovqin salomatlikka qanday zarar yetkazadi?

Senator Sayyora Sapayevna Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga tayanib, shovqin inson salomatligiga eng kuchli ta’sir qiluvchi ekologik xavf omillaridan biri ekanini ta’kidladi. Doimiy ravishda baland ovoz ta’sirida yashash eshitish qobiliyatining pasayishiga, ayrim hollarda esa karlikka olib kelishi mumkin.

Bundan tashqari, shovqin yurak-qon tomir tizimiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Asab tizimida zo‘riqish, tez charchash, uyqusizlik va ruhiy bosim kabi holatlar ham aynan shovqin bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Tadqiqotlarga ko‘ra, doimiy shovqin ostida ishlayotgan insonlarning ish unumdorligi 10 foizdan 30 foizgacha kamayadi.

Ayniqsa bolalar bu borada eng himoyasiz qatlam hisoblanadi. Maktab va bog‘chalar yaqinida kuzatilayotgan yuqori darajadagi shovqin bolalarning diqqatini susaytirishi, bilim olish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatishi va ta’lim sifatini pasaytirishi aniqlangan.

O‘zbekistonda ruxsat etilgan shovqin darajasi qancha?

Sanepidqo‘m raisining birinchi o‘rinbosari Nurmat Otabekovning ma’lum qilishicha, mamlakatda turar joy hududlari uchun kunduzi ruxsat etilgan shovqin me’yori 45 detsibel etib belgilangan. Tungi dam olish vaqtida esa bu ko‘rsatkich 35 detsibeldan oshmasligi kerak.

Bugungi kunda shovqinga oid yettita sanitariya norma va qoidalari amal qilmoqda. Ammo qonunchilikda bu me’yorlarga rioya qilish bo‘yicha qat’iy talablar aniq belgilanmagani sababli amaliyotda turli muammolar yuzaga kelmoqda. Shu bois yangi qonun ushbu bo‘shliqni to‘ldirishga qaratilgan.

Yangi qonun nimalarni o‘zgartiradi?

Qonun bilan aholini shovqinning zararli ta’siridan himoya qilishning umumiy qoidalari aniq belgilab berilmoqda. Davlat organlarining vakolatlari, fuqarolar va tashkilotlarning huquq hamda majburiyatlari, shuningdek shovqinning oldini olish bo‘yicha ko‘riladigan choralar bir tizimga keltiriladi.

Hujjatda fuqarolarning osoyishtaligini buzadigan shovqinlar tushunchasi ham aniq ko‘rsatib berilgan. Qaysi vaqtlarda baland shovqin qilish mumkin emasligi, dam olish va tinchlikni buzganlik uchun qanday choralar ko‘rilishi ham belgilab qo‘yiladi.

Bundan tashqari, zararli shovqin tufayli yetkazilgan noqulayliklar uchun kompensatsiya to‘lovlari bilan bog‘liq normalar ham nazarda tutilgan. Bu esa shovqin manbalariga nisbatan talablarni yanada kuchaytirishi mumkin.

Kimlar javobgarlikka tortilishi mumkin?

Majlisda shovqin chiqarayotgan obyektlarni javobgarlikka tortish masalasi hozirgacha yetarlicha aniq belgilanmaganiga ham e’tibor qaratildi.

Ayrim hollarda inson salomatligiga zarar yetkazayotgan yoki me’yordan yuqori shovqin chiqarayotgan obyektlarga nisbatan qanday choralar ko‘rilishi masalasi ochiq qolayotgan edi.

Yangi qonun bilan davlat organlari, korxonalar, tashkilotlar hamda fuqarolarning bu boradagi vazifalari va javobgarligi aniq belgilanishi ko‘zda tutilmoqda. Bu esa shovqinning oldini olish va nazorat qilish tizimini kuchaytirishga xizmat qiladi.

Qanday shovqinlar taqiqdan mustasno?

Qonun barcha turdagi shovqinlarga bir xil tatbiq etilmaydi. Senatorlar ta’kidlaganidek, tabiiy shovqinlar ushbu qonun doirasiga kirmaydi. Shuningdek, huquqbuzarliklarning oldini olish, qutqaruv xizmatlari faoliyati, tez tibbiy yordam, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish va jamoat xavfsizligini ta’minlash bilan bog‘liq kechiktirib bo‘lmaydigan ishlar vaqtida yuzaga keladigan shovqinlar ham cheklovlarga tortilmaydi.

Milliy bayramlar, ommaviy sport musobaqalari, madaniy tadbirlar hamda diniy marosimlar davomida paydo bo‘ladigan shovqinlar ham qonun talablaridan mustasno hisoblanadi. Shu tariqa yangi hujjat bir tomondan fuqarolarning tinchligini himoya qilishni, ikkinchi tomondan esa zarur va ijtimoiy ahamiyatga ega tadbirlarning normal o‘tishini ta’minlashni maqsad qilgan.