Yaqin Sharqdagi keskinlik 32 million insonni qashshoqlikka mahkum etishi mumkin

Yaqin Sharqdagi beqarorlik shunchaki mintaqaviy nizo doirasidan chiqib, global iqtisodiy halokatga aylanmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) tomonidan berilgan so‘nggi ogohlantirishlar shuni ko‘rsatadiki, Eron bilan bog‘liq harbiy harakatlar bugun to‘xtagan taqdirda ham, uning ortidan keladigan iqtisodiy “sunami“ dunyo bo‘ylab millionlab insonlar hayotini ostin-ustun qilib yuborish arafasida.

Iqtisodiy pasayish va ijtimoiy inqiroz

BMT Taraqqiyot dasturi rahbari Aleksandr De Kroo Reuters agentligiga bergan intervyusida dunyo iqtisodiyoti duch kelayotgan achchiq haqiqatlarni ochiqladi. Unga ko‘ra, davom etayotgan nizolar oqibatida jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 0,5 foizdan 0,8 foizgacha yo‘qotishga uchramoqda. Bu raqamlar shunchaki statistik ma’lumot emas, balki real insonlar taqdiridir. Hisob-kitoblarga ko‘ra, iqtisodiy turg‘unlik tufayli kamida 32 million kishi qashshoqlik chizig‘idan pastga sho‘ng‘ishi kutilmoqda. Bu ayniqsa iqtisodiyoti zaif va tashqi yordamga muhtoj davlatlar uchun og‘ir zarba bo‘lishi shubhasiz.

Migratsiya oqimlari va moliyaviy bo‘shliq

Mintaqadagi beqarorlik nafaqat ishlab chiqarish, balki o‘n millionlab oilalarning yagona daromad manbai bo‘lgan pul o‘tkazmalariga ham bolta urmoqda. Xususan, Osiyo-Tinch okeani mintaqasiga har yili o‘rtacha 100 milliard dollar miqdorida migratsion jo‘natmalar kelib tushar edi. Biroq hozirgi geosiyosiy vaziyat ushbu hayotiy muhim moliyaviy oqimlarni to‘xtatib qo‘ymoqda, bu esa rivojlanayotgan davlatlardagi ijtimoiy muvozanatni buzmoqda.

Kuzdagi xavf

De Krooning ta’kidlashicha, inqirozning eng xavfli nuqtasi hali oldinda. Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan energiya resurslari va o‘g‘itlar ta’minotidagi uzilishlar jahon bozorini larzaga keltirmoqda. Energetika narxlarining qimmatlashishi zanjirsimon reaksiya hosil qilib, oziq-ovqat mahsulotlari narxini ham osmonga ko‘taryapti.

Eng tashvishli jihati shundaki, hozirgi ekin ekish mavsumida o‘g‘it tanqisligi kuzatilmoqda. Bu esa kelgusi hosilning keskin kamayib ketishiga sabab bo‘ladi. BMT rasmiysining ogohlantirishicha, agar zudlik bilan choralar ko‘rilmasa, joriy yilning kuz oylarida global oziq-ovqat inqirozi o‘zining eng yuqori va ayanchli nuqtasiga yetishi muqarrar.

Dunyoni qamrab olayotgan ushbu iqtisodiy bo‘ron nafaqat siyosiy muloqotni, balki zaif qatlamlarni himoya qilish uchun tezkor va jamoaviy harakatlarni talab etmoqda. Aks holda, qashshoqlik va ochlik girdobi yanada kengroq hududlarni o‘z domiga tortishi hech gap emas.