Urushdan talofat ko‘rgan mamlakatlar uchun 100 mlrd dollar: Jahon banki tarixdagi eng katta yordam paketini tayyorlayapti

Yaqin Sharq mintaqasida davom etayotgan harbiy mojarolar nafaqat hududiy barqarorlikka, balki butun dunyo iqtisodiy tizimiga jiddiy xavf tug‘dirmoqda. Mavjud vaziyatning global miqyosdagi salbiy asoratlarini yumshatish maqsadida Jahon banki o‘z tarixidagi eng yirik moliyaviy ko‘mak paketlaridan birini tayyorlamoqda. Reuters agentligi tarqatgan ma’lumotlarga ko‘ra, xalqaro moliya instituti inqirozga qarshi kurash uchun o‘n milliardlab dollar mablag‘ni yo‘naltirishni rejalashtirgan.

Pandemiya davridagi ko‘rsatkichlardan ham yuqori ko‘lam

Jahon banki prezidenti Ajay Banga taqdim etgan hisobotga ko‘ra, kelgusi 15 oy davomida urushdan jiddiy talofat ko‘rgan mamlakatlarni qo‘llab-quvvatlash uchun 80 milliard dollardan 100 milliard dollargacha mablag‘ ajratilishi ko‘zda tutilgan. E’tiborli jihati shundaki, ushbu yordam ko‘lami butun dunyoni falaj qilib qo‘ygan COVID-19 pandemiyasi davrida taqdim etilgan 70 milliard dollarlik paketdan ham salmoqliroqdir. Bu esa hozirgi geosiyosiy vaziyatning iqtisodiy oqibatlari naqadar xatarli ekanidan dalolat beradi.

Tezkor yordam va resurslarni qayta taqsimlash mexanizmlari

Moliya instituti mablag‘larni bosqichma-bosqich va aniq mexanizmlar asosida yetkazib berishni rejalashtirgan:

• Birinchi bosqich: Yaqin oylar ichida inqirozga tezkor javob berish tizimi orqali 20–25 milliard dollar safarbar etiladi. Bu mexanizm zarar ko‘rgan davlatlarga avval tasdiqlangan loyihalar doirasidagi mablag‘larning 10 foizigacha bo‘lgan qismini zudlik bilan ishlatish imkonini beradi.
• Ikkinchi bosqich: Kelgusi olti oy ichida amaldagi dasturlarni qayta ko‘rib chiqish va ustuvor yo‘nalishlarni o‘zgartirish hisobiga yana 30–40 milliard dollar shakllantiriladi.

Agar vaziyat yanada keskinlashsa, Jahon banki o‘zining ichki resurslari hisobidan qo‘shimcha moliyaviy manbalarni ishga solishga tayyorligini bildirgan.

Global o‘sishning sekinlashishi va inflyatsiya xavfi

Urushning iqtisodiy "aks-sadosi" allaqachon global miqyosda sezilmoqda. Ekspertlarning ta’kidlashicha, mojaro jahon bo‘ylab inflyatsiya sur’atlarini tezlashtirib, iqtisodiy o‘sishni tormozlamoqda. Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) tahlillari ham bu xavotirlarni tasdiqlaydi. Tashkilot xulosasiga ko‘ra, agar ushbu nizolar yuzaga kelmaganida, global o‘sish prognozi 3,4 foizgacha ko‘tarilishi mumkin edi. Biroq energiya tashuvchilar narxining keskin qimmatlashishi ushbu ko‘rsatkichlarning pasayishiga olib keldi. Ayniqsa, rivojlanayotgan davlatlar iqtisodiyoti ushbu jarayondan eng ko‘p zarar ko‘radigan bo‘g‘in bo‘lib qolmoqda.

Subsidiyalar emas, manzilli chora-tadbirlar

Mutaxassislar va xalqaro tahlilchilar yuzaga kelgan vaziyatda hukumatlarga ehtiyotkorlik bilan qaror qabul qilishni tavsiya etmoqda. Xususan, energiya narxlari ko‘tarilishi oqibatlarini yumshatishda umumiy va keng ko‘lamli subsidiyalardan voz kechish lozimligi aytilmoqda. Buning o‘rniga, ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarni qo‘llab-quvvatlovchi aniq yo‘naltirilgan va vaqtinchalik choralarni qo‘llash samaraliroq natija berishi ta’kidlangan.

Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, Jahon bankining ushbu tashabbusi global bozorlardagi parokandalikning oldini olish va iqtisodiy barqarorlikni saqlab qolish yo‘lidagi muhim strategik qadamdir. Biroq, bu choralarning muvaffaqiyati bevosita harbiy harakatlarning davomiyligi va siyosiy yechimlarga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.