O‘zbekiston oltin savdosini qayta tikladi: Nega olti oy davomida xalqaro bozorga oltin chiqarilmadi?

Milliy statistika qo‘mitasining taqdim etgan so‘nggi ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston joriy yilning aprel oyida, olti oylik tanaffusdan so‘ng xalqaro bozorlarda oltin sotish amaliyotini yana boshladi. Mamlakat so‘nggi marta o‘tgan yilning sentabr oyida 1,47 milliard dollarlik oltin eksportini amalga oshirgan edi. Ushbu savdolarning qayta tiklanishi jahon bozorida oltin narxining bir unsiya uchun 4550 dollardan 4800 dollargacha pasayishi kuzatilgan davrga to‘g‘ri keldi. Aprel oyidagi qimmatbaho metall eksportining umumiy qiymati 1,5 milliard dollardan oshgan bo‘lsa-da, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davridagi (yanvar-aprel oylaridagi 5,48 milliard dollar) hajmdan deyarli to‘rt baravarga kamdir.

Umumiy eksport hajmi kamaygan

Oltin eksportining umumiy hajmidagi pasayish mamlakatning tashqi savdo balansiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatdi. Xususan, joriy yilning yanvar-aprel oylarida O‘zbekistonning jami eksport hajmi 9,97 milliard dollarni tashkil etib, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 16,8 foizga kamayganini anglatadi. E’tiborli jihati, mamlakat eksport yetkazib berishining uchdan bir qismidan ko‘prog‘i, ya’ni 3,46 milliard dollari aynan xizmatlar sohasiga to‘g‘ri keldi va bu ko‘rsatkich hajm jihatidan tovarlar eksportidan sezilarli darajada o‘zib ketdi. Oltin sotuvining kamayishi sababli, tashqi savdo balansining salbiy saldosi o‘tgan yilgi 930 million dollardan deyarli yetti barobarga o‘sib, 6,38 milliard dollargacha yetdi.

NKMK 737 ming troya unsiya oltin ishlab chiqardi

Ishlab chiqarish sohasiga to‘xtaladigan bo‘lsak, mamlakatning bosh oltin ishlab chiqaruvchisi hisoblangan Navoiy kon-metallurgiya kombinati joriy yilning yanvar-mart oylarida 737 ming troya unsiyasi miqdorida oltin ishlab chiqardi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 2,19 foizga kamayganidan dalolat beradi. Biroq, tayyor mahsulotlarning qiymat jihatidan ifodasi xalqaro bozordagi narx konyunkturasi hisobiga 58,3 foizga o‘sib, 44 trillion so‘mdan oshdi.

Xalqaro zaxiralar oshgan

Eksport sur’atlarining o‘zgarishiga qaramasdan, aprel oyida O‘zbekistonning oltin-valyuta zaxiralari o‘sish tendensiyasini davom ettirdi va 71 milliard dollarlik ko‘rsatkichni qayd etdi. Mart oyida kuzatilgan pasayishdan keyin xalqaro zaxiralar qayta tiklanib, 1,9 milliard dollarga ko‘paydi. Markaziy bank omborlarida saqlanayotgan oltinning umumiy qiymati 1,22 foizga, ya’ni 743,6 million dollarga oshib, 61,59 milliard dollarga yetdi. Shu bilan birga, oltinning fizik hajmi biroz kamayish ko‘rsatib, 13,3 million troya unsiyasini yoki taxminan 413,7 tonnani tashkil qildi.

2025-yilda O‘zbekiston oltin siyosati qanday bo‘lgan?

O‘tgan yili, ya’ni 2025-yilda O‘zbekiston o‘zining oltin savdosi tarixida mutlaq rekord natijalarni qayd etgan edi. Milliy statistika qo‘mitasining yakuniy hisobotiga ko‘ra, yil davomida qimmatbaho metallarni xalqaro bozorga yetkazib berish hajmi yangi tarixiy cho‘qqiga chiqib, 9,9 milliard dollardan oshdi. Bu ko‘rsatkich 2024-yilgi natijalarga nisbatan 32,3 foizga ko‘p bo‘lib, 2023-yilda o‘rnatilgan 8,15 milliard dollarlik maksimal ko‘rsatkichdan ham sezilarli darajada yuqoridir. Binobarin, o‘tgan yili oltin savdosi mamlakat umumiy eksportining 29,2 foizdan ortig‘ini, tovarlar eksportining esa 37,8 foizini tashkil etdi.

O‘tgan yili mamlakat 5 oy oltin sotmadi

Markaziy bankning 2025-yildagi strategiyasida oltin sotish dinamikasi bir tekis kechmadi. O‘tgan yili respublika besh oy davomida — yanvar, iyun, oktabr, noyabr va nihoyat dekabr oylarida oltin eksportini butunlay to‘xtatdi va ushbu oylarda qimmatbaho metall sotilmadi. Yilning qolgan oylarida esa eksport hajmlari quyidagicha taqsimlandi: fevral oyida 1,73 milliard dollar, mart oyida 1,84 milliard dollar, aprel oyida 1,91 milliard dollar, may oyida 1,01 milliard dollar, iyul oyida 1,09 milliard dollar, avgust oyida 836 million dollar va sentabr oyida 1,47 milliard dollarlik oltin sotildi.

Oltin-valyuta zaxiralari uchun unumli yil

O‘tgan yilning dekabr oyida oltin sotish to‘xtatilgan bo‘lsa-da, mamlakatning oltin-valyuta zaxiralari o‘sha oyning o‘zida yana bir tarixiy rekordni yangiladi va zaxiralar hajmi 66,31 milliard dollarga yetdi. Bu bir oy oldingi ko‘rsatkichga qaraganda 5,07 milliard dollarga ko‘p demakdir. Markaziy bank omborlaridagi oltinning umumiy qiymati ham o‘tgan yili 4,2 milliard dollarga ko‘payib, ilk bor 55,09 milliard dollarni tashkil qildi. Ushbu o‘sish qimmatbaho metallning fizik hajmini 12,3 million troya unsiyasidan 12,6 million troya unsiyasigacha (ya’ni 391,9 tonnagacha) oshirish hisobiga ta’minlandi.

Ishlab chiqarish quvvatlari bo‘yicha ham 2025-yil Navoiy kon-metallurgiya kombinati uchun g‘oyat muvaffaqiyatli keldi. Kombinat yil yakunlariga ko‘ra 135,6 trillion so‘mlik yoki xorijiy valyutada 11,3 milliard dollarlik mahsulot ishlab chiqardi, bu esa undan oldingi yilga nisbatan 44,7 foizlik o‘sish demakdir. O‘tgan yili kombinat tomonidan sof oltin ishlab chiqarishning fizik hajmi 3,15 million troya unsiyasini tashkil etdi va bu ko‘rsatkich ham oldingi yilga nisbatan 2,1 foizga ko‘payganini ko‘rsatdi.