O‘zbekiston jahon oltin bozorining mutlaq yetakchisiga aylandi

Geosiyosiy keskinliklar va iqtisodiy o‘zgaruvchanlik fonida O‘zbekiston Markaziy banki global miqyosda oltin xaridi bo‘yicha birinchi o‘rinni egalladi.

2026-yilning boshlanishi jahon moliya bozorlari uchun kutilmagan yangiliklar bilan boy keldi. Jahon oltin kengashining (World Gold Council) so‘nggi hisobotiga ko‘ra, joriy yilning yanvar oyida O‘zbekiston dunyo miqyosida eng ko‘p oltin sotib olgan davlat sifatida qayd etildi. Garchi global miqyosda markaziy banklarning xarid sur’ati biroz pasayib, sof xarid hajmi 5 tonnani tashkil etgan bo‘lsa-da, rasmiy Toshkent o‘z zaxiralarini sezilarli darajada mustahkamlashda davom etdi.

Zaxiralardagi rekord o‘sish va strategik tanlov

O‘tgan yilning oktabr oyidan buyon davom etayotgan izchil xaridlar strategiyasi natijasida, O‘zbekiston Markaziy banki yanvar oyida o‘z aktivlarini yana 9 tonna qimmatbaho metall bilan boyitdi. Ushbu ko‘rsatkich mamlakatning umumiy oltin zaxiralarini 399 tonnaga yetkazdi. E’tiborli jihati shundaki, endilikda oltin respublikaning jami xalqaro zaxiralarining salmoqli qismini, ya’ni 86 foizini tashkil etmoqda.

Umumiy raqamlarga nazar tashlasak, yanvar oyi yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonning oltin-valyuta zaxiralari 13,2 foizga o‘sib, 75,08 milliard dollarga yetganini ko‘rishimiz mumkin. Bu jarayonda oltin aktivlarining qiymati ketma-ket yettinchi oy rekord darajani yangilab, 64,98 milliard dollarni tashkil etdi. Shu bilan birga, xorijiy valyuta zaxiralari biroz qisqarib, 9,52 milliard dollar darajasida barqarorlashdi.

Global bozordagi o‘yinchilar: Kim sotdi va kim sotib oldi?

Yanvar oyida jahon bozorida faqatgina O‘zbekiston faol bo‘lgani yo‘q. Uzoq tanaffusdan so‘ng, Malayziya markaziy banki (Bank Negara Malaysia) 2018-yildan buyon ilk bor o‘z zaxiralarini 3 tonnaga oshirib, xaridorlar ro‘yxatida ikkinchi o‘ringa ko‘tarildi. Shuningdek, Chexiya, Indoneziya, Xitoy va Serbiya kabi davlatlar ham o‘z oltin fondini to‘ldirgan regulyatorlar qatoridan joy oldi.

Biroq, bozorning ikkinchi tomonida sotuvchilar ham mavjud. Rossiya Markaziy banki 9 tonna oltin sotgan holda oyning eng yirik sof sotuvchisiga aylandi. Shuningdek, Bolgariya, Qozog‘iston va Qirg‘iziston ham o‘z zaxiralarining bir qismini realizatsiya qildi. Mutaxassislarning fikricha, oltin narxining yuqori o‘zgaruvchanligi va turli bayram mavsumlari ayrim davlatlarni ehtiyotkorlik choralarini ko‘rishga majbur qilgan.

Geosiyosat va oltinning roli

Jahon oltin kengashining tahliliga ko‘ra, 2026-yil davomida oltinga bo‘lgan talabning yuqori bo‘lishi asosiy iqtisodiy trendlardan biri bo‘lib qoladi. Bunga birinchi navbatda xalqaro maydondagi beqarorliklar sabab bo‘lmoqda. Xususan, AQSH va Eron o‘rtasidagi diplomatik yechimi ko‘rinmayotgan keskinliklar markaziy banklarni o‘z aktivlarini xavfsiz "bandargoh" – oltin ko‘rinishida saqlashga undamoqda.

Ekspertlar yaqin o‘n kunlik ichida yuz beradigan siyosiy voqealar joriy yilning iqtisodiy manzarasini belgilab berishida hal qiluvchi rol o‘ynashini ta’kidlashmoqda. Bunday sharoitda O‘zbekiston kabi oltin zaxiralarini izchil oshirib borayotgan davlatlar tashqi iqtisodiy zarbalarga qarshi mustahkam qalqon yaratayotgani bilan ajralib turadi.