Hormuz bo‘g‘ozidagi “mushuk-sichqon” o‘yini: Strategik suv yo‘li yana harbiylar nazoratida

Yaqin Sharqdagi energetika xavfsizligining “tomiri” hisoblangan Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat keskin o‘zgarishda davom etmoqda. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchining bo‘g‘oz tijoriy kemalar uchun to‘liq ochilgani haqidagi bayonotidan bor-yo‘g‘i bir kun o‘tib, Tehrondan ziddiyatli xabarlar kela boshladi. Mamlakat davlat OAVlari harbiylar strategik hudud ustidan nazoratni yana o‘z qo‘liga olganini e’lon qildi.

Diplomatik “iliqlik”dan harbiy nazoratga

Kecha, 17-aprel kuni Eron diplomatiyasi rahbari Abbos Aroqchi ijtimoiy tarmoqlar orqali dunyo hamjamiyatiga kutilmagan, ammo ijobiy xabarni yetkazgan edi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Livandagi o‘t ochishni to‘xtatish rejimi doirasida Hormuz bo‘g‘ozi barcha tijoriy kemalar harakati uchun ochilgan. Ushbu qaror Tehronning sulh kelishuvlariga sodiqligi sifatida talqin qilinib, global neft bozoriga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatdi — Brent markali xomashyo narxi bir barrel uchun 90 dollar atrofida barqarorlashdi.

Biroq, bugun Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IRGC) vaziyatga aralashib, bo‘g‘oz ustidan nazorat yana qurolli kuchlar ixtiyoriga qaytganini bildirdi. Fars va IRIB agentliklari tarqatgan xabarga ko‘ra, strategik suv yo‘lagi avvalgi qat’iy tartibga qaytarilgan. Bu esa diplomatik va’dalar va real harbiy amaliyotlar o‘rtasidagi tafovutni ko‘rsatmoqda.

“Dengiz qaroqchiligi” ayblovi va qat’iy talablar

Eron harbiy rahbariyati o‘z bayonotida keskin ohangdan foydalanib, AQShni “dengiz qaroqchiligi”da aybladi. Tehron Vashington tomonidan Eron portlariga nisbatan qo‘llanilayotgan blokadani xalqaro huquq normalariga zid bo‘lgan “talonchilik” deb baholamoqda. Rasmiy idoralarning ogohlantirishicha, agar AQSh portlarga qo‘yilgan cheklovlarni bekor qilmasa, Hormuz bo‘g‘ozi yana butunlay yopilishi mumkin.

Ayni paytda bo‘g‘oz orqali ayrim yuk kemalarining o‘tayotgani kuzatilayotgan bo‘lsa-da, ularning aniq soni va tranzit hajmi haqidagi ma’lumotlar sir tutilmoqda.

Kelishilgan marshrutlar: Faqat Tehron ruxsati bilan

Vazir Aroqchining ta’kidlashicha, bo‘g‘oz orqali harakatlanadigan kemalar Eron Portlar va dengiz transporti tashkiloti tomonidan belgilangan maxsus koridorlar bo‘yicha suzishi shart. Bu shuni anglatadiki, hatto “ochiq” rejimda ham Tehron suv yo‘li ustidan to‘liq ma’muriy va navigatsion nazoratni saqlab qolishga intilmoqda.

Global bozorlar Hormuzdagi har bir harakatni sinchkovlik bilan kuzatib bormoqda. Energetika xavfsizligi bo‘yicha ekspertlarning fikricha, bo‘g‘ozning ochilishi va uning ortidan harbiylarning nazoratni tiklashi geosiyosiy o‘yinning bir qismi bo‘lib, mintaqadagi barqarorlik hali ham mo‘rtligicha qolmoqda.