O‘zbekistonda imtiyozlar ko‘lami qariyb 180 trillion so‘mga yetdi: Asosiy foydalanuvchi kim?

O‘zbekiston iqtisodiyotining real sektorini qo‘llab-quvvatlash va yirik investitsion loyihalarni rag‘batlantirish borasidagi davlat siyosati o‘zining raqamli aksini topdi. Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi tomonidan e’lon qilingan so‘nggi tahlillar 2025-yil yakunlari bo‘yicha mamlakatda tadbirkorlik subyektlariga berilgan soliq va bojxona preferensiyalari miqyosi sezilarli darajada kengayganini ko‘rsatmoqda.

Moliya tizimidagi ulkan ko‘rsatkichlar

Hisobot davrida korxona va tashkilotlarga taqdim etilgan umumiy imtiyozlar paketi 178,1 trillion so‘mni tashkil etib, rekord darajaga yetdi. Ushbu mablag‘larning asosiy qismi, ya’ni 119 trillion so‘mi bevosita soliq yukini kamaytirishga yo‘naltirilgan bo‘lsa, qolgan 59,1 trillion so‘mi bojxona to‘lovlaridagi yengilliklar sifatida rasmiylashtirilgan. Mazkur moliyaviy resurslarning korxonalar ixtiyorida qoldirilishi ularning operatsion quvvatini oshirish va ichki barqarorlikni ta’minlashda muhim faktor bo‘lib xizmat qildi.

Taqqoslash uchun, mazkur yo‘nalishdagi dinamika so‘nggi yillarda barqaror o‘sish sur’atini namoyish etmoqda. Masalan, 2023-yilda jami imtiyozlar hajmi 127,1 trillion so‘m bo‘lgan bo‘lsa, 2024-yilning birinchi yarmida bu ko‘rsatkich 63,4 trillion so‘m darajasida qayd etilgan edi. Bu 2025-yilga kelib, davlatning iqtisodiy subyektlarni qo‘llab-quvvatlash hajmi deyarli 40 foizga oshganidan dalolat beradi.

Energetika va transport sektorining ustunligi

Soliq yengilliklaridan foydalanish bo‘yicha mamlakatning strategik gigantlari peshqadamlik qilmoqda. Reytingning yuqori pog‘onasini 2,8 trillion so‘m miqdoridagi mablag‘ bilan “Uzbekistan GTL” zavodi egalladi. Transport va logistika sohasidagi milliy operatorlar ham yirik benefitsiarlar qatoridan joy oldi: “Uzbekistan Airways” aviakompaniyasi 2,4 trillion so‘m, “O‘zbekiston temiryo‘llari” esa 1,1 trillion so‘m miqdorida soliq preferensiyalariga ega bo‘ldi.

Shuningdek, uglevodorod qazib olish va qayta ishlash sohasida “O‘zbekneftgaz” (1,7 trillion so‘m) hamda avtomobilsozlik sanoatida “UzAuto Motors” (899 milliard so‘m) o‘z moliyaviy holatini imtiyozlar hisobiga mustahkamlab oldi. Shu bilan birga, zamonaviy moliya-texnologiya va logistika sohalarida ham sezilarli raqamlar kuzatildi: “Asia Trans Gas” 860 milliard so‘m, “My Freighter” 660 milliard so‘m hamda “Humo” to‘lov tizimi 542 milliard so‘m miqdoridagi soliqlardan ozod etildi.

Bojxona preferensiyalari va infratuzilma loyihalari

Bojxona sohasidagi imtiyozlar asosan energetika xavfsizligi va yirik qurilish ob’ektlariga yo‘naltirildi. Bu yo‘nalishda “UzGasTrade” kompaniyasi 2,1 trillion so‘m bilan mutlaq yetakchilik qildi. Shuningdek, sanoat qurilishi sohasida faol bo‘lgan “RWS Optimum” (1,4 trillion so‘m) hamda Qorao‘zak IES loyihasini amalga oshirayotgan “Enter Engineering” (1,1 trillion so‘m) eng katta hajmdagi bojxona yengilliklarini qabul qilib oldi.

Tahlillar bir qiziq jihatni ochiqlamoqda: bojxona imtiyozlaridan eng ko‘p foydalanuvchi top-5 tashkilotning to‘rttasi bevosita “Enter Engineering” guruhi bilan bog‘liq bo‘lib, ularning umumiy ulushi 1,8 trillion so‘mdan oshib ketgan. Ro‘yxatning quyi qismidan infratuzilma loyihalari bilan shug‘ullanuvchi “Trest 12” (519 milliard so‘m) va energetika sohasidagi «Gorilla Energy» (414 milliard so‘m) korxonalari joy olgan.

Ushbu ko‘rsatkichlar shuni anglatadiki, O‘zbekiston hukumati yirik infratuzilmaviy va texnologik loyihalarni amalga oshirishda xususiy va davlat sektoriga misli ko‘rilmagan darajada moliyaviy erkinlik taqdim etishda davom etmoqda.