O‘zbekistonning umumiy tashqi qarzi $82 milliarddan oshib ketdi: Majburiyatlar esa anchagina yuqori

Markaziy bankning yangi hisoboti mamlakat iqtisodiyotidagi qarz dinamikasi va xalqaro investitsiyaviy mavqe haqida muhim ma’lumotlarni ochiqladi.

Qarz tarkibidagi tarkibiy o‘zgarishlar

2026-yilning 1-yanvar holatiga ko‘ra, O‘zbekistonning jami tashqi qarzi 82,2 milliard dollarga yetdi. Ushbu raqamlar ortida mamlakat moliya tizimida sezilarli tarkibiy o‘zgarish yuz bergani ko‘rinadi. Xususan, tarixda ilk bor xususiy sektor tomonidan jalb qilingan qarzlar hajmi davlat qarzidan o‘zib ketdi.

Biznes subyektlari va tijorat banklari tomonidan jalb qilingan xususiy qarz miqdori 41,7 milliard dollarni tashkil etmoqda. Regulyatorning ta’kidlashicha, ushbu mablag‘larning 92 foizdan ortig‘i uzoq muddatli istiqbolga mo‘ljallangan bo‘lib, bu xususiy sektorning xalqaro moliya bozorlaridagi ishonchi ortganidan dalolat beradi. Eng muhimi, ushbu korporativ majburiyatlar bo‘yicha davlat kafolati mavjud emas — barcha to‘lovlar kompaniyalarning o‘z daromadlari hisobidan qoplanadi.

Davlat qarzi va makroiqtisodiy muvozanat

Davlat tashqi qarzi qoldig‘i 2025-yil yakunlari bo‘yicha 40,5 milliard dollarni tashkil qildi. Miqdor jihatdan o‘sish kuzatilgan bo‘lsa-da, iqtisodiyotning umumiy holatiga nisbatan yuklama kamaygan. Qarzning yalpi ichki mahsulotga (YAIM) nisbati o‘tgan yilga qaraganda 0,4 foiz bandga pasayib, 27,5 foizni tashkil etgan. Bu ko‘rsatkich O‘zbekistonning tashqi qarzni barqaror darajada saqlab qolayotganini anglatadi.

Qiziqarli jihati shundaki, davlat qarzi bo‘yicha statistik ma’lumotlarda ikki idora o‘rtasida biroz tafovut mavjud. Markaziy bank 40,5 milliard dollarlik raqamni keltirgan bir paytda, Iqtisodiyot va moliya vazirligi bu ko‘rsatkichni 39,8 milliard dollar deb baholagan.

Asosiy kreditorlar

O‘zbekistonning asosiy tashqi moliyaviy hamkorlari ro‘yxatida xalqaro moliya institutlari yetakchilik qilmoqda. Eng yirik kreditor — Jahon banki (8,9 mlrd dollar), undan keyingi o‘rinlarda Osiyo taraqqiyot banki (8,4 mlrd dollar) va xalqaro obligatsiyalar egalari turibdi. Shuningdek, Xitoy (3,9 mlrd), Yaponiya (2,9 mlrd), Osiyo infratuzilma investitsiyalari banki (2,3 mlrd), Fransiya (1,3 mlrd) va Islom taraqqiyot banki (1 mlrd) kabi hamkorlar mamlakat loyihalarini faol moliyalashtirgan.

Statistik hisob-kitoblarga ko‘ra, joriy yil boshida har bir O‘zbekiston fuqarosiga to‘g‘ri keladigan davlat qarzi miqdori taxminan 1 225 dollarni tashkil etmoqda.

Investitsiyaviy mavqe

Mamlakatning faqat qarzlarni emas, balki xorijiy investorlar oldidagi barcha turdagi majburiyatlarini o‘z ichiga oluvchi umumiy tashqi majburiyatlari 109,3 milliard dollarga yetgan.

Biroq, bu raqam xavotirga sabab bo‘lmasligi kerak. Zero, O‘zbekistonning sof xalqaro investitsiyaviy mavqei ijobiy bo‘lib, 19,1 milliard dollargacha yaxshilangan. Bu mamlakatning xorijdagi aktivlari uning barcha tashqi majburiyatlaridan sezilarli darajada ko‘p ekanini va davlatning moliyaviy “xavfsizlik yostig‘i” mustahkamligini tasdiqlaydi.