Buldozerlar bilan yashirilgan qirg‘in: Isroil tomonidan tibbiyot xodimlariga 900 dan ortiq o‘q uzilgani isbotlandi

2025-yil mart oyida G‘azoda sodir bo‘lgan qonli voqea yuzasidan yangi hisobot e’lon qilindi. Unda aytilishicha, Isroil harbiylari Falastinning tez yordam mashinalari karvoniga 900 dan ortiq o‘q uzgan. Hodisa 23-mart kuni G‘azo sektorining janubidagi Rafah shahri yaqinida, Tal as-Sulton mahallasida yuz bergan. Mustaqil tadqiqot markazi Forensic Architecture va audio tahlil guruhi Earshot voqeani batafsil o‘rganib chiqdi.

Hisobotga ko‘ra, hujum paytida 15 nafar yordam xodimi halok bo‘lgan. Ular orasida Falastin Qizil Yarim Oy jamiyati feldsherlari, Fuqarolik mudofaasi xodimlari va BMTning UNRWA agentligi xodimi ham bor edi. Aytilishicha, tirik qolgan ayrim xodimlar yaqin masofadan otib tashlangan. Keyinchalik ularning jasadlari mashinalari bilan birga ko‘milgan. Dastlab Isroil tomoni tez yordam mashinalari “kelishilmagan holda harakatlangan”ini aytgan. Keyin esa bu holatni “kasbiy xatolik” deb atagan. Ammo yangi tahlilga ko‘ra, bu oddiy xato emas, balki oldindan rejalashtirilgan pistirma bo‘lgan.

Qirg‘inning ilmiy tahlili

Yangi hisobotda bu voqea ilmiy usullar bilan o‘rganilgan. Mutaxassislar o‘q ovozlarini tahlil qilib, qaysi tomondan o‘q uzilganini, qanday qurol ishlatilganini va masofa qancha bo‘lganini aniqlashga harakat qilgan. Tergovchilar halok bo‘lgan feldsher Rifaat Radwanning telefonidan topilgan videoni ko‘rib chiqdi. U hujum boshlangan payt soat 5:09 da yozishni boshlagan. Besh yarim daqiqa davom etgan videoda kamida 844 ta o‘q ovozi eshitiladi. Boshqa yozuvlar bilan birga jami 910 tadan ortiq o‘q uzilgani aniqlangan.

Video tez yordam mashinasining ichidan olingan. Unda Radwan onasidan kechirim so‘rayotgani va shahodat kalimasini aytayotgani eshitiladi. Bu uning o‘limidan oldingi so‘nggi so‘zlari bo‘lgan. Mutaxassislarning aytishicha, o‘qlarning aksariyati juda yaqin masofadan uzilgan. O‘q uzish tezligi ham juda yuqori bo‘lgan. Ba’zi paytlarda bir daqiqada 900 martadan ko‘proq o‘q uzilgan. Hatto bir soniyaning juda kichik qismida beshta o‘q uzilgan holat ham qayd etilgan. Hisobotga ko‘ra, kamida besh nafar qurollangan shaxs bir vaqtning o‘zida o‘t ochgan. Ular taxminan 40 metr uzoqlikdagi baland joydan otishgan. Hujum ikki soatdan ortiq davom etgan va shu vaqt ichida tibbiyot xodimlariga tinimsiz o‘q uzilgan.

O‘ldirilgan 72 mingdan ortiq falastinlik

Yangi hisobotda aytilishicha, bu voqea oddiy jang yoki tartibsizlik emas. Hujjat mualliflari falastinlik yordam xodimlariga ataylab hujum qilinganini ta’kidlamoqda. Ular yaradorlarga yordam berish uchun ketayotgan paytda pistirmaga tushgan. Hisobotda yozilishicha, o‘sha joyda qarshi tomondan o‘q uzilmagan. Ya’ni askarlar uchun xavf bo‘lmagan. Shunga qaramay, tez yordam mashinalariga tinimsiz o‘q uzilgan. Mutaxassislar o‘q tovushlarini tahlil qilib, askarlarning qayerda turganini aniqlagan. Dastlab ular qum tepaligida bir joyda turgan. Keyin esa pastga tushib, tez yordam mashinalari tomon taxminan 50 metr yurib kelgan va yo‘l-yo‘lakay o‘q uzishda davom etgan.

Tirik qolgan tez yordam xodimi Assaad al-Nassasra ham shunga o‘xshash gap aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, askarlar tez yordam xodimlari orasida yurib, yaqin masofadan o‘q uzgan. Eng og‘ir xulosa hujumning oxirgi daqiqalariga tegishli. Feldsher Ashraf Abu Libda dispetcherga qo‘ng‘iroq qilgan paytda yozib olingan audio tekshirilgan. Unda askarlar mashinalar yoniga kelgani eshitiladi. Ba’zi o‘qlar juda yaqin masofadan uzilgani aniqlangan. Bu ayrim odamlar yerda yotgan holatda yaqin masofadan otib tashlangan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

G‘azodagi urush davomida Isroil harbiylari insoniyatga qarshi jinoyatlarda ayblanmoqda. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 72 mingdan ortiq falastinlik halok bo‘lgan. The Lancet jurnali esa asl qurbonlar soni bundan ham ko‘p bo‘lishi mumkinligini yozgan. Oktyabrdan beri urushni to‘xtatish bo‘yicha bitim tuzilgan bo‘lsa-da, yana 600 dan ortiq odam o‘lgan. Inson huquqlari tashkilotlari bu harbiy harakatlarni genotsid deb atamoqda.

Xalqaro sud Isroilga qarshi ishni ko‘rib chiqmoqda. Xalqaro jinoyat sudi esa Bosh vazir Benyamin Netanyahuga nisbatan urush jinoyatlari bo‘yicha order chiqargan. 15 nafar yordam xodimining o‘ldirilishi butun dunyoda norozilik uyg‘otdi. Ammo Isroil jiddiy jazolanmadi va G‘arb davlatlari, jumladan AQSh tomonidan qo‘llab-quvvatlanishda davom etmoqda.

Yashirilgan dalillar

Hujumdan keyin Isroil harbiylari voqeani yashirishga harakat qilgan. O‘sha kuni olingan sun’iy yo‘ldosh suratlarida voqea joyiga buldozerlar olib kelingani ko‘ringan. Tez yordam mashinalari ezib tashlangan va qum ostiga ko‘milgan. Atrofga tuproq to‘plab, joyni tashqaridan ko‘rinmaydigan qilib qo‘yishgan. Bu ma’lumotlar Al Jazeera telekanalining Sanad fakt-cheking bo‘limi o‘tgan yili olgan sun’iy yo‘ldosh suratlari bilan ham mos keladi. 2025-yil 30-mart kuni e’lon qilingan hisobotda 25-mart kuni olingan suratlar ko‘rsatilgan. Unda kamida beshta qutqaruv mashinasi butunlay yo‘q qilingani va al-Muharrarat ko‘chasida qum ostiga ko‘milgani aytilgan. Aynan shu joyda qirg‘in sodir bo‘lgan.

Buldozerlar yordamida ko‘milgan jasadlar va mashinalar

Hisobotga ko‘ra, hujumdan keyin voqeani yashirishga harakat qilingan. O‘sha tongda olingan sun’iy yo‘ldosh suratlarida voqea joyiga buldozerlar olib kelingani ko‘ringan. Tez yordam mashinalari ezib tashlangan, keyin esa qum ostiga ko‘milgan. Atrofga tuproq to‘kilib, joy tashqaridan ko‘rinmaydigan qilib qo‘yilgan. Al Jazeera’ning Sanad guruhi ham o‘tgan yili maxsus suratlarni e’lon qilgan edi. 2025-yil 25-mart kuni olingan tasvirlarda kamida beshta qutqaruv mashinasi butunlay yo‘q qilingani va qum ostiga ko‘milgani ko‘rsatilgan.

Falastin Fuqarolik mudofaasi bu harakatni og‘ir jinoyat deb atagan. Ularning aytishicha, harbiylar voqea joyini ataylab o‘zgartirgan va jasadlarni og‘ir texnika bilan yashirishga uringan. Hisobotda yana dalillarni yo‘q qilish uchun nafaqat jasadlar, balki mobil telefonlar ham ko‘milgani aytilgan. Hujumdan tirik qolgan al-Nassasra esa qo‘lga olingan. U Isroildagi Sde Teiman lageriga olib ketilgan va 37 kun davomida qiynoqqa solinganini aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, askarlar telefonini tortib olib, uni ham ko‘mib yuborgan. Hisobotda yana bir og‘ir ma’lumot bor. Hujumdan omon qolgan ikki tez yordam xodimidan biri keyinchalik harbiy nazorat punktida “inson vositasi” sifatida ishlatilgan.

Jangari sifatida ko‘rsatilgan tibbiyot xodimlari

Tekshiruv davomida mutaxassislar o‘q ovozlari bilan birga isroillik askarlarning ibroniy tilida gaplashgan ovozlarini ham ajratib olishgan. Audio yozuvlar tozalangach, ularning so‘zlari aniq eshitilgan. Hisobotda uch nafar askarning ismi tilga olingan. Ular Elias (laqabi Lalas), Yotam va Amatzia deb ko‘rsatilgan. Yozuvlarda ular jasadlar orasida yurib gaplashayotgani eshitiladi.

Bir audio parchada askarlardan biri “Lalas, tugatdingmi?” deb so‘raydi. Shundan keyin “Ularning ustiga qurollarni qo‘yib chiq” degan gap eshitiladi. Hisobot xulosasida aytilishicha, o‘sha joyda qarshi tomondan o‘q uzilmagan va askarlar uchun xavf bo‘lmagan. Shuning uchun bu oddiy jang emas, balki yordam karvoniga ataylab uyushtirilgan hujum bo‘lgani ta’kidlanmoqda. Birinchi o‘q yomg‘iridan tirik qolganlar ham keyin yaqin masofadan otib tashlangan.