88 foizlik nazorat: Xitoy AQSh dollari monopoliyasiga urush ochdimi?

Bugungi o‘zgaruvchan geosiyosiy vaziyatga qaramay, AQSh dollari global moliya tizimining mutlaq yetakchisi sifatidagi maqomini boy bermayapti. OANDA va Visual Capitalist tomonidan o‘tkazilgan so‘nggi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, dunyo bo‘ylab amalga oshiriladigan barcha valyuta operatsiyalarining naqd 88 foizi aynan “yashil qog‘oz” ishtirokida kechmoqda.

Valyutalar iyerarxiyasi: Kim peshqadam?

Global valyuta bozorida dollarning eng yaqin hamkori va raqobatchisi sifatida yagona Yevropa valyutasi — yevro namoyon bo‘lmoqda. FX Volume Survey ma’lumotlariga ko‘ra, EUR/USD juftligining kunlik savdo aylanmasi 135,3 milliard dollarni tashkil etib, transchegaraviy iqtisodiy aloqalarning asosiy ustuni bo‘lib qolmoqda.

Dollar bilan eng ko‘p almashtiriladigan valyutalar o‘ntaligi quyidagicha ko‘rinish olgan:

• Yevro (EUR): $135,3 mlrd
• Yaponiya iyenasi (JPY): $92,7 mlrd
• Kanada dollari (CAD): $52,9 mlrd
• Britaniya funti (GBP): $43,9 mlrd
• Avstraliya dollari (AUD): $36,3 mlrd
• Meksika pesosi (MXN): $27,4 mlrd
• Shveytsariya franki (CHF): $18,4 mlrd
• Gonkong dollari (HKD): $15,4 mlrd
• Singapur dollari (SGD): $14,4 mlrd
• Xitoy yuani (CNY): $11 mlrd

“Yaqin savdo” fenomeni va Meksika sakrashi

Tadqiqotning eng kutilmagan jihati — Meksika pesosining muvaffaqiyatidir. Bugungi kunda peso savdo hajmida Shveytsariya frankini ortda qoldirib, Xitoy yuaniga qaraganda qariyb uch baravar ko‘proq sotilmoqda. Ekspertlar buni “nearshoring” (ishlab chiqarishni yaqin hududga ko‘chirish) jarayoni bilan izohlashadi. Amerika korporatsiyalari o‘z zavodlarini Xitoydan Meksikaga faol ko‘chirmoqda, bu esa USMCA (Shimoliy Amerika Erkin Savdo Shartnomasi) doirasida dollarga bo‘lgan ehtiyojni keskin oshirgan.

Pekinning ambitsiyalari va “Nazorat qilinadigan yuan”

Dunyoning ikkinchi yirik iqtisodiyoti bo‘lishiga qaramay, Xitoy yuani dollar bilan savdo qilishda atigi 11 milliard dollar ko‘rsatkichi bilan 10-o‘rinda bormoqda. Buning asosiy sababi — Pekinning qattiq valyuta nazorati. Garchi Xitoy rahbari Si Jinping yuanni global zaxira valyutasiga aylantirish va AQSh ta’sirini muvozanatlash g‘oyasini ilgari surayotgan bo‘lsat-da, kapital harakatining cheklanganligi yuanning to‘laqonli erkin konvertatsiyasiga to‘sqinlik qilmoqda.

Xitoy rahbari Si Jinpingning “Qiushi” jurnalidagi maqolasida qayd etilishicha, mamlakat xalqaro savdoda ishonchli va kuchli moliyaviy institutlarga tayanuvchi pul birligini yaratishni maqsad qilgan. Biroq, bugungi kunda yuan jahon savdosini moliyalashtirishda ikkinchi o‘ringa chiqqan bo‘lsa-da, uning rasmiy valyuta zaxiralaridagi ulushi bor-yo‘g‘i 1,93 foizni tashkil etadi.

Strategik muvozanat: Kelajakdan nima kutish mumkin?

Hozirgi vaqtda AQSh dollari jahon zaxiralarining 57 foiziga egalik qilmoqda. Mutaxassislarning fikricha, Pekin dollarni butunlay siqib chiqarishni emas, balki undan strategik muvozanat vositasi sifatida foydalanishni ko‘zlamoqda. Global bozorlardagi noaniqlik va geosiyosiy ziddiyatlar fonida ko‘plab markaziy banklar o‘z aktivlarini diversifikatsiya qilishga urinmoqda, ammo dollarning global moliya "magniti" sifatidagi kuchi hozircha o‘zgarmas bo‘lib qolmoqda.