Raqamli urush: Yevropa tashkilotlarini Amerika dasturlaridan “tozalash”ni boshladi

Okean orti bilan yuzaga kelgan siyosiy sovuqchilik va Vashingtonning agressiv tashqi siyosati fonida Yevropa Ittifoqi davlatlari AQSh dasturiy ta’minotlaridan voz kechib, o‘zining mustaqil raqamli ekotizimini yaratishga kirishdi.

So‘nggi yillarda Yevropa va AQSh o‘rtasidagi geosiyosiy taranglik nafaqat diplomatiya, balki axborot texnologiyalari sohasida ham o‘z aksini topmoqda. AP (Associated Press) nashri xabariga ko‘ra, bir qator Yevropa mamlakatlari strategik muhim davlat muassasalarida Amerika dasturlaridan foydalanishni cheklashni boshladi.

Fransiya: “Visio” orqali mustaqillikka intilish

Fransiya hukumati bu borada eng keskin qadamni tashladi. 2027-yilga kelib mamlakatdagi 2,5 million davlat xizmatchisi dunyoga mashhur Zoom, Microsoft Teams, Webex va GoTo Meeting kabi platformalardan butunlay voz kechadi.

Eski dasturlar o‘rnini Fransiyaning o‘zida ishlab chiqilgan “Visio” xizmati egallaydi. Bu qaror nafaqat ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash, balki davlat boshqaruvini begona texnologik ta’sirlardan himoya qilish maqsadida qabul qilingan.

Markaziy Yevropa: Ochiq kodli dasturlarga o‘tish

Raqamli islohotlar to‘lqini Germaniya va Avstriyani ham chetlab o‘tmadi:

• Avstriya: Mamlakat mudofaa tizimi va harbiylari Microsoft Office paketidan voz kechdi. Endilikda barcha hisob-kitoblar va ichki hisobotlar ochiq kodli (Open Source) dasturiy ta’minotlar orqali yuritilmoqda.
• Germaniya: Federal shtatlarning birida ma’muriy boshqaruv to‘liq bepul va ochiq manbali dasturlarga o‘tkazildi.

“Raqamli suverenitet” – yangi davr talabi

Ekspertlarning fikricha, Yevropada “raqamli suverenitet” tushunchasining ommalashishi bejiz emas. Bu jarayon AQShda Tramp ma’muriyati tomonidan olib borilayotgan keskin va “agressiv” siyosatga javob reaksiyasi sifatida ko‘rilmoqda. Yevropa davlatlari o‘z ma’lumotlarini AQSh texnologik gigantlari nazoratidan chiqarish orqali siyosiy va iqtisodiy barqarorlikni saqlab qolishni ko‘zlamoqda.

Ma’lumotlar xavfsizligi: “CLOUD Act” va GDPR o‘rtasidagi to‘qnashuv

Yevropa mamlakatlarining AQSh texnologiyalaridan masofalanishi shunchaki siyosiy injiqlik emas, balki huquqiy xavfsizlik chorasidir. AQShda amal qiluvchi “CLOUD Act” qonuni Amerika hukumatiga o‘z kompaniyalari boshqaruvidagi ma’lumotlarni, ular dunyoning qaysi nuqtasida saqlanishidan qat’i nazar, talab qilib olish huquqini beradi.

Bu esa Yevropa Ittifoqining ma’lumotlar daxlsizligi bo‘yicha asosiy hujjati — GDPR (Umumiy ma’lumotlarni himoya qilish reglamenti) bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ziddiyatga kirishadi. Yevropalik siyosatchilar o‘z fuqarolari va davlat sirlari bo‘lgan ma’lumotlar Okean orti razvedka xizmatlari uchun “ochiq kitob” bo‘lib qolishini istashmayapti. Shu sababli, milliy dasturiy ta’minotga o‘tish — bu raqamli chegara xavfsizligini ta’minlash demakdir.

Iqtisodiy manfaat: Litsenziya solig‘idan mahalliy investitsiyaga

Iqtisodiy jihatdan qaraganda, Yevropa davlatlari uzoq yillar davomida Amerika texnogigantlari uchun “litsenziya o‘lponi” to‘lab keldi. Har yili Microsoft, Google va Oracle kabi kompaniyalarga to‘lanadigan milliardlab yevro mablag‘lar Yevropa iqtisodiyotidan chiqib ketadi.

Fransiya va Germaniyaning ochiq kodli dasturlarga va o‘z ishlanmalariga o‘tishi ikki karra foyda keltiradi:

1. Mablag‘lar tejalishi: Bepul va ochiq kodli platformalar litsenziya uchun sarflanadigan ulkan xarajatlarni qisqartiradi.
2. Mahalliy IT-sektorni qo‘llab-quvvatlash: Tejalgan mablag‘lar xorijiy kompaniyalarga emas, balki mahalliy dasturchilar va IT-startaplarga buyurtma sifatida beriladi. Bu esa Yevropa ichida yangi ish o‘rinlari va texnologik innovatsiyalar yaratilishiga xizmat qiladi.

“Gaia-X”: Bulutli texnologiyalarda mustaqillik deklaratsiyasi

Yevropaning ambitsiyalari faqat ofis dasturlari bilan cheklanib qolmaydi. Hozirda qit’a miqyosida “Gaia-X” loyihasi ustida ish olib borilmoqda. Bu loyiha AQShning Amazon Web Services (AWS) va Microsoft Azure kabi bulutli xizmatlariga munosib muqobil yaratishni maqsad qilgan.

Gaia-X shunchaki ma’lumotlar ombori emas, balki Yevropa qadriyatlari — shaffoflik, xavfsizlik va ma’lumotlar suvereniteti asosiga qurilgan yagona infratuzilmadir. Ushbu loyihaning hayotga tadbiq etilishi Yevropaga o‘z raqamli kelajagini Vashington yoki Silikon vodiysiga qaram bo‘lmagan holda mustaqil belgilash imkonini beradi.