O‘zbekistonda qaysi soha vakillari eng ko‘p baxtsiz hodisalar qurboni bo‘lyapti?

Har kuni minglab odamlar ishga ketar ekan, bitta oddiy, ammo hayotiy umidni yuragida olib chiqadi: kechqurun sog‘-salomat uyga qaytish. Afsuski, bu umid har doim ham ro‘yobga chiqmayapti. Ba’zan beparvolik, ba’zan nazoratsizlik, ba’zan esa qog‘ozda qolib ketgan qonunlar bir insonning hayotiga, bir oilaning taqdiriga nuqta qo‘ymoqda.

O‘zbekiston Respublikasida har bir fuqaroning xavfsiz va sog‘lom mehnat sharoitida ishlashi qonun bilan kafolatlangan. Shunga qaramay, amaliyotda ushbu talablarning to‘liq bajarilmayotgani kuzatilmoqda. Bandlik vazirligi tomonidan e’lon qilingan 2025-yil yakuniy ma’lumotlari ish joylarida mehnat xavfsizligi masalasi hanuz keskin muammo bo‘lib qolayotganini ko‘rsatmoqda.

Yil davomida respublika bo‘yicha mehnat faoliyati bilan bog‘liq 849 ta baxtsiz hodisa rasmiy ravishda qayd etilib, o‘rganilgan. Bu raqamlar mehnat muhofazasi tizimini yanada kuchaytirish zarurligini yaqqol namoyon etadi.

Baxtsiz hodisalarning og‘ir oqibatlari

Statistik tahlil natijalari xavotirli manzarani yuzaga chiqaradi. Qayd etilgan hodisalarning:

• 216 tasi o‘lim bilan yakunlangan;
• 583 tasi og‘ir tan jarohatlariga sabab bo‘lgan;
• 50 tasi esa guruhiy baxtsiz hodisa sifatida qayd etilgan.

Mazkur holatlar oqibatida 961 nafar fuqaro turli darajada jabrlangan. Eng achinarlisi, 248 nafar ishchi-xodim xizmat vazifasini bajarish jarayonida hayotdan ko‘z yumgan. Yana 680 nafar shaxs og‘ir jarohatlar olib, sog‘lig‘idan jiddiy zarar ko‘rgan, 33 nafar xodim esa yengil tan jarohati bilan qutulib qolgan.

Eng xavfli tarmoqlar: qurilish yetakchilik qilmoqda

Tarmoqlar kesimida tahlil qilinganda, qurilish sohasi eng yuqori xavf darajasiga ega ekanligi aniqlangan. Ushbu yo‘nalishda 234 ta baxtsiz hodisa sodir bo‘lgan.

Shuningdek, quyidagi sohalarda ham salbiy ko‘rsatkichlar qayd etilgan:

• Yengil sanoat — 47 ta holat;
• Transport va logistika — 37 ta holat;
• Qishloq va suv xo‘jaligi — 36 ta holat;
• Energetika — 34 ta holat;
• Sog‘liqni saqlash — 27 ta holat.

Bundan tashqari, yirik sanoat korxonalarida ham baxtsiz hodisalar qayd etilgan bo‘lib, Navoiy kon-metallurgiya kombinatida 22 ta, kimyo sanoati va Olmaliq KMKda 11 tadan, maktabgacha ta’lim muassasalarida esa 8 ta holat aniqlangan. Iqtisodiyotning boshqa tarmoqlari hissasiga jami 370 ta hodisa to‘g‘ri keladi.

Hududlar kesimida xavf darajasi

Hududiy tahlilga ko‘ra, eng yuqori ko‘rsatkich Toshkent shahrida — 153 ta holat bilan qayd etilgan. Viloyatlar orasida esa:

• Qashqadaryo — 93 ta;
• Buxoro — 92 ta;
• Toshkent va Andijon viloyatlari — 75 tadan;
• Navoiy — 65 ta;
• Samarqand — 53 ta;
• Farg‘ona — 50 ta;
• Qoraqalpog‘iston — 47 ta;
• Sirdaryo — 46 ta;
• Jizzax — 35 ta;
• Namangan — 33 ta holat bilan ro‘yxatga olingan.

Eng past ko‘rsatkichlar Xorazm va Surxondaryo viloyatlarida bo‘lib, har ikkala hududda 16 tadan baxtsiz hodisa qayd etilgan.

Mas’uliyatsizlik uchun javobgarlik kuchaytirilmoqda

Mehnat muhofazasi talablariga beparvo munosabatda bo‘lgan mansabdor shaxslarga nisbatan qat’iy choralar ko‘rilgan. Jumladan:

• 432 nafar mansabdor shaxsga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan;
• 241 nafar mas’ul xodim ma’muriy javobgarlikka tortilib, jarimaga tortilgan.

Har bir raqam — inson taqdiri

Xulosa qilib aytganda, mehnat xavfsizligi masalasi raqamlar bilan o‘lchanadigan oddiy statistika emas — bu inson hayoti, jamiyat vijdoni va davlat mas’uliyatining ko‘zgusidir. Har bir qayd etilgan baxtsiz hodisa — bu tizimdagi kamchilik, har bir o‘lim bilan yakunlangan holat esa kechirilmas loqaydlik natijasidir. Qonunlar bor, talablar aniq, ammo ularni qog‘ozda emas, ish joyining o‘zida ishlatish vaqti allaqachon kelgan.

Bugun mehnat muhofazasiga e’tibor bermaslik — ertaga yangi qurbonlar, yangi fojialar demakdir. Hech bir ishlab chiqarish rejasi, hech bir iqtisodiy ko‘rsatkich inson hayotidan ustun bo‘la olmaydi. Shu bois har bir rahbar, har bir mas’ul xodim va har bir ish beruvchi bitta savolga halol javob berishi kerak: biz ishchining hayotini haqiqatan ham himoya qilyapmizmi?

Mehnat xavfsizligi — majburiyat emas, tanlov ham emas. U — kechiktirib bo‘lmaydigan zarurat. Bugun choralar ko‘rilmasa, ertangi statistika yanada ayovsiz bo‘lishi mumkin. Endi sukut emas, amaliy harakatlar va real mas’uliyat vaqti keldi.