Qulay ko‘chalar umrni uzaytiradi – tadqiqot

Inson salomatligi ko‘p jihatdan uning kundalik harakatiga bog‘liq ekani hech kimga sir emas. Biroq zamonaviy hayot tarzi bizni tobora kamharakatlikka yetaklamoqda. Ko‘pchiligimiz jismoniy faollikni faqat shaxsiy iroda yoki sport zaliga borish bilan bog‘laymiz. Aslida esa, biz yashayotgan muhit — deraza ortidagi ko‘chalar, piyodalar yo‘lagi va yashil bog‘lar biz sezmagan holda salomatligimizni shakllantiruvchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. AQShlik olimlar tomonidan o‘tkazilgan va ikki milliondan ortiq smartfon foydalanuvchilari ma’lumotlariga tayanilgan ulkan tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, shahar infratuzilmasi insonni harakat qilishga majbur qilishi yoki aksincha, undan butunlay to‘sishi mumkin.

Muhit o‘zgarsa, odat ham o‘zgaradi

Uzoq vaqt davomida mutaxassislar o‘rtasida bir savol bahsli bo‘lib kelgan: odamlar shahar qulay bo‘lgani uchun ko‘p yurishadimi yoki harakat qilishni yaxshi ko‘radigan odamlar atayin piyoda yurish qulay bo‘lgan joylarni tanlashadimi? Ushbu jumboqqa javob topish uchun tadqiqotchilar yashash joyini o‘zgartirgan minglab insonlarning kundalik qadamlarini tahlil qildilar. Natijalar hayratlanarli: piyoda yurish noqulay bo‘lgan hududdan infratuzilmasi rivojlangan shaharga ko‘chib o‘tgan odamlarning kundalik qadamlari soni hech qanday qo‘shimcha mashqlarsiz o‘rtacha 1 100 taga ko‘paygan. Bu shunchaki raqam emas, balki har kuni qo‘shimcha 11 daqiqa shaxdam qadamlar bilan yurish demakdir.

Nyu-York effekti: Infratuzilma kuchi

Tadqiqotda infratuzilmaning ta’siri yaqqol misollarda aks etgan. Masalan, piyodalar uchun deyarli sharoit bo‘lmagan joydan Nyu-York kabi har qadamda yo‘laklar va jamoat transporti mavjud bo‘lgan megapolisga ko‘chganlarda faollik simmetrik ravishda oshgan. Aksincha, qulay shahardan mashinalar harakati ustun bo‘lgan hududlarga ko‘chganlarning faolligi xuddi shuncha miqdorda kamaygan. Eng muhimi, bu o‘zgarishlar shunchaki vaqtinchalik “yangi joy ishtiyoqi” emas, balki uch oy va undan ortiq vaqt davomida barqaror saqlanib qolgan. Demak, insonning harakatlanish darajasi uning xohishidan ko‘ra, ko‘cha dizayniga ko‘proq bog‘liq.

Salomatlik uchun o‘n bir daqiqalik dori

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tavsiyasiga ko‘ra, inson haftasiga kamida 150 daqiqa jadal harakatda bo‘lishi zarur. Bu yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet va ayrim turdagi saraton xavfini sezilarli darajada kamaytiradi. Shahar muhitini piyodalar uchun qulay qilish aholining ushbu me’yorni bajarish ko‘rsatkichini ikki barobarga oshirishi aniqlandi. Agar barcha shaharlarda yo‘laklar va chorrahalar piyodalar manfaatiga moslashtirilsa, millionlab insonlar sport bilan maxsus shug‘ullanmasdan ham o‘z salomatliklarini tiklab olishlari mumkin bo‘ladi. Bu shunchaki qulaylik emas, balki aholi o‘limini kamaytirishning eng samarali va arzon yo‘lidir.

Kelajak shaharlari qanday bo‘lishi kerak?

Tadqiqot natijalari shaharsozlik siyosati nafaqat transport tizimi, balki sog‘liqni saqlashning bir qismi bo‘lishi kerakligini ko‘rsatmoqda. Yashil hududlar, xavfsiz chorrahalar va jozibador piyodalar yo‘laklari qurish orqali hukumatlar butun boshli millat salomatligiga sarmoya kiritgan bo‘ladi. Albatta, ayrim guruhlar, masalan, katta yoshdagi ayollar uchun faqatgina shahar dizayni kamlik qilishi mumkin — ularga qo‘shimcha ijtimoiy yordam va xavfsizlik choralari zarur. Shunga qaramay, umumiy xulosa aniq: biz barpo etayotgan ko‘chalar kelajakda qancha umr ko‘rishimizni belgilab beradi. Shaharsozlikni inson ehtiyojlariga moslashtirish — bu bugunning hayotiy zaruriyatidir.