Endi ajrashmoqchi bo‘lgan oilalarga yarashish uchun 6 oy muhlat berilmaydi

O‘zbekistonda ajrashish tartibiga muhim o‘zgarish kiritish taklif qilinmoqda. Hozir sud er-xotinga yarashib olish uchun olti oygacha vaqt berishi mumkin. Yangi qonun loyihasida esa zo‘ravonlik, giyohvandlik va ayrim boshqa jiddiy holatlarda bunday muddat bermasdan nikohni bekor qilish imkoniyati ko‘zda tutilmoqda. Shu bilan birga, ajrim yoqasidagi oilalarning muammosini oldindan hal qilish uchun mahalla darajasida yangi tizim ham yo‘lga qo‘yilishi rejalashtirilgan.

Zo‘ravonlik bo‘lsa, yarashish uchun muhlat berilmaydi

Hozirgi tartibda sud ajrashish uchun murojaat qilgan er-xotinga yarashib olish uchun olti oygacha muhlat berishi mumkin. Bu vaqt ichida ular fikridan qaytishi, oiladagi muammolarni hal qilishi va birga yashashni davom ettirishi mumkinligi hisobga olinadi.

Ammo har bir oiladagi vaziyat bir xil emas. Ayniqsa, er yoki xotindan biri oilaviy zo‘ravonlik va tazyiqqa uchragan bo‘lsa, uni yana bir necha oy kutishga majbur qilish vaziyatni yanada og‘irlashtirishi mumkin. Shu sabab yangi qonun loyihasida ayrim jiddiy holatlarda yarashish uchun muhlat bermaslik taklif etilgan.

Bunday holatlarga zo‘ravonlik va tazyiq bilan birga, turmush o‘rtog‘ining alkogol yoki giyohvand moddalarga ruju qo‘yishi ham kiritilmoqda. Shuningdek, turmush o‘rtog‘ining OITSga chalingani yoki er-xotin uch yil davomida sababsiz va uzluksiz birga yashamagani kabi holatlar ham nazarda tutilgan.

Ajrimga kelgan oilaning muammosi mahallaning o‘zida o‘rganiladi

Yangi yondashuvning yana bir tomoni ajrashishni istayotgan barcha oilalarga bir xil qarashdan voz kechishdir. Chunki ayrim nikohlarda jiddiy va xavfli muammolar mavjud bo‘lsa, boshqalarida oddiy kelishmovchilik, moddiy qiyinchilik yoki bir-birini tushunmaslik ajrimga olib kelishi mumkin.

Tahlillarga ko‘ra, sudga ajrashish uchun murojaat qilayotgan oilalarning 60 foizdan ortig‘i xarakter mos kelmasligi, o‘zaro ishonchsizlik yoki oilaviy hayotga tayyor emaslik kabi sabablarni ko‘rsatadi. Ayrim hollarda muammo er-xotin o‘rtasidagi munosabatdan tashqarida bo‘lishi ham mumkin.

Shu sabab ajrim yoqasiga kelgan oilalar bilan “mahalla yettiligi” ishlashi rejalashtirilmoqda. Mutasaddilar er-xotin bilan suhbatlashib, ularning nega ajrashmoqchi ekanini va oilani saqlab qolish imkoniyati bor-yo‘qligini o‘rganadi.

Agar muammoni hal qilishning iloji bo‘lsa, oilaga shunchaki “yarashinglar” deyish bilan cheklanilmaydi. Ajrimga sabab bo‘layotgan muammoning o‘zini bartaraf etishga yordam berish ko‘zda tutilmoqda.

Ishsizlik oilani ajrimga olib kelayotgan bo‘lsa, ish topishga yordam beriladi

Oiladagi janjal va kelishmovchiliklarning ortida ko‘pincha boshqa muammolar turishi mumkin. Masalan, er yoki xotinning ishsizligi, daromad yetishmasligi, uy-joy muammosi yoki farzandlarning ta’limi bilan bog‘liq qiyinchiliklar oiladagi vaziyatni og‘irlashtirishi mumkin.

Yangi tizimda aynan shu sabablarni aniqlashga ko‘proq e’tibor qaratilishi rejalashtirilgan. Masalan, oiladagi asosiy muammo erkakning ishsizligi bo‘lsa, hokim yordamchisi unga ish topish yoki bandligini ta’minlashda ko‘maklashadi. Agar muammo farzandlarning o‘qishi bilan bog‘liq bo‘lsa, tegishli tashkilotlar jalb qilinadi.

Sog‘liq, ruhiy holat, huquqiy masalalar yoki uy-joy bilan bog‘liq muammolar bo‘lsa ham, oilaga kerakli yo‘nalishda yordam ko‘rsatish ko‘zda tutilmoqda. Zarurat tug‘ilsa, faqat er-xotin bilan emas, oiladagi vaziyatga ta’sir qilayotgan boshqa yaqinlar bilan ham ishlanadi.

Maqsad har qanday holatda ham nikohni saqlab qolish emas. Agar oilani buzayotgan muammoni hal qilish mumkin bo‘lsa, avvalo shunga yordam berish ko‘zda tutilmoqda. Zo‘ravonlik kabi xavfli vaziyatlarda esa yondashuv boshqacha bo‘ladi.

Yetti oy ichida 29 mingdan ortiq oila ajrashdi

O‘zbekistonda 10,5 milliondan ortiq oila bor. 2026-yilning yanvar–iyul oylarida mamlakatda 115 ming 879 ta yangi nikoh qayd etilgan. Shu yetti oy ichida 29 ming 353 ta nikoh bekor qilingan.

Ajrimlar soni o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 1 470 taga yoki 5 foizga ko‘paygan. Hududlar bo‘yicha vaziyat ham bir xil emas. Jizzax, Samarqand va Surxondaryoda ajrimlar ko‘paygan bo‘lsa, Namangan va Andijonda aksincha kamayish kuzatilgan.

O‘rganishlarda er-xotin o‘rtasidagi ishonchsizlik ajrimlarning ko‘p uchraydigan sabablaridan biri sifatida ko‘rsatilgan. Bundan tashqari, bir-birini tushunmaslik, pul bilan bog‘liq qiyinchiliklar va oilaviy hayotga boshqa odamlarning aralashuvi ham nikohlarning buzilishiga olib kelmoqda.