3 mingta korxona jarimalardan keyin faoliyatini to‘xtatdi: Bu ketishda davlat tadbirkorlarsiz qoladimi?

O‘zbekistonda tadbirkorlik muhitini sog‘lomlashtirish va biznes vakillarini davlat idoralari tomonidan bo‘ladigan ortiqcha bosimlardan himoya qilish borasida jiddiy islohotlar amalga oshirilmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev 13-aprel kuni biznes subyektlariga nisbatan moliyaviy sanksiyalarni liberallashtirish hamda davlat organlari faoliyati ustidan sud nazoratini kuchaytirishga qaratilgan muhim takliflar bilan tanishdi. Bu o‘zgarishlar nafaqat byurokratiyani jilovlash, balki tadbirkorning haqiqiy himoyachisiga aylanishni maqsad qilgan.

Biznesni “sindiruvchi” jarimalarga chek qo‘yiladi

Prezident huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakil Abdumannop Bo‘riyevning ta’kidlashicha, hududlarda o‘tkazilgan tahlillar achinarli holatni yuzaga chiqargan. Ma’lum bo‘lishicha, qariyb 3 mingta tadbirkorlik subyekti tekshiruvlardan so‘ng tayinlangan og‘ir moliyaviy jarimalar sababli o‘z faoliyatini to‘xtatishga majbur bo‘lgan. Bu ko‘rsatkich biznesga nisbatan qo‘llanilayotgan jazo choralari ko‘p hollarda ularning yashab qolish imkoniyatiga mos emasligini ko‘rsatdi.

Yangi ishlab chiqilgan va davlat rahbari tomonidan qo‘llab-quvvatlangan tartibga ko‘ra, endilikda tadbirkorlarga rag‘batlantiruvchi imtiyozlar beriladi. Xususan, agar tadbirkor unga nisbatan belgilangan jarimaning 50 foizini bir oy muddat ichida ixtiyoriy ravishda to‘lasa, u qolgan qismidan butunlay ozod etiladi. Bu chora biznesning moliyaviy yukini yengillatib, ularning “o‘limi”ni oldini olishga xizmat qiladi.

Raqamli nazorat va moliyaviy himoya

Shu paytgacha Biznes-ombudsman har bir tekshiruvni nazorat qilib kelgan bo‘lsa-da, sohaning to‘liq raqamlashtirilmagani sababli moliyaviy jarimalarning qanchalik asosli ekanini aniqlashda qiyinchiliklarga duch kelgan. Prezident topshirig‘iga binoan, endilikda barcha jarimalar “Yagona davlat nazorati” axborot tizimi orqali tahlil qilinadi. Bu tizim ombudsmanga jarima qo‘llanilgan ilk daqiqalardanoq tadbirkorni himoya qilishga kirishish imkonini beradi.

Yana bir muhim yangilik undirilgan mablag‘larni qaytarish bilan bog‘liq. Ilgari sud qarori bilan asossiz deb topilgan jarimalarni qaytarishda nazorat organlari jarayonni sun’iy ravishda cho‘zib kelishardi. Yangi qaror loyihasida mablag‘larni 15 kun ichida qaytarishning qat’iy mexanizmi belgilandi. Agar ushbu muddat buzilsa, davlat idorasi har bir kechiktirilgan kun uchun biznesga kompensatsiya to‘lashga majbur bo‘ladi.

Ayrim davlat korxonalari yopilishi kerak

Iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishda faqatgina xususiy sektorni qo‘llab-quvvatlash yetarli emas. Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) ekspertlari davlat korxonalari sektorini isloh qilishni kechiktirib bo‘lmas vazifa deb hisoblamoqda. Ularning fikricha, raqobatbardosh sohalarda faoliyat yuritayotgan rentabelli davlat korxonalari xususiylashtirilishi, samarasizlari esa tugatilishi shart.

Davlat aktivlarini boshqarishda shaffoflikni ta’minlash uchun bir qator ustuvor yo‘nalishlar belgilangan. Jumladan, barcha davlat korxonalari uchun xalqaro audit va moliyaviy hisobot standartlariga rioya qilish majburiy etib belgilanmoqda. Shuningdek, kuzatuv kengashlarini shakllantirish tartibi ochiq-oydin bo‘ladi va bu korxonalarga budjetdan tashqari notijorat faoliyat bilan shug‘ullanish taqiqlanadi.

Ushbu islohotlar zanjiri mamlakatda xususiy sektor ishtirokini kengaytirish, investitsion jozibadorlikni oshirish va sog‘lom raqobat muhitini yaratishga qaratilgan strategik qadamdir. Zero, tadbirkorning erkinligi va himoyalanganligi – barqaror iqtisodiyotning bosh garovidir.