Reabilitatsiya markazlari: Ayollar nega huquqiy va psixologik yordamga muhtoj boʻlmoqda?

Ayollarning psixologik, ijtimoiy va huquqiy yordamga ehtiyoj sezishi O‘zbekistonda dolzarb muammolardan biriga aylanmoqda. Zo‘ravonlik, iqtisodiy qiyinchiliklar va madaniy bosim tufayli ko‘plab ayollar reabilitatsiya qilish va moslashtirish markazlariga murojaat qilishga majbur bo‘lmoqda. Mamlakat bo‘ylab faoliyat yuritayotgan bu kabi markazlar ularning ruhiy tiklanishi, jamiyatga qayta integratsiya qilinishi va mustaqil hayot kechirishlari uchun zaruriy yordamni ta’minlaydi.

Respublika bo‘ylab 2301 nafar shaxs vaqtincha boshpanalarga joylashtirildi

2024-yilning dastlabki 9 oy davomida respublika bo‘ylab 2301 nafar shaxs, ulardan 1068 nafari ayollar va 1233 nafari voyaga yetmagan farzandlari vaqtincha boshpanalarga joylashtirilgan.

Tibbiy, psixologik va huquqiy yordamlar

 Ayollarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish markazlarida xotin-qizlar va ularning farzandlariga tibbiy, psixologik va huquqiy yordamlar ko‘rsatildi.

 Kasb-hunar o‘rganishga qiziqishi bor ayollarning 147 nafari maxsus kurslarga yo'naltirildi, ularning 57 nafari ish bilan ta’minlandi.

" Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslar Ishonch raqami "1146" ga, yagona dispetcherlik xizmati “112” hamda "Inson" ijtimoiy xizmatlar markazlariga murojaat qilishlari mumkin", - deyiladi xabarda.

Ayollarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish markazlari

Maʼlumot uchun, ayollarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish markazlari Oʻzbekistonda 2018-yildan boshlab ishlamoqda. Ushbu markazlar davlat tomonidan zoʻravonlikka uchragan yoki ogʻir ijtimoiy sharoitga tushib qolgan ayollarga yordam koʻrsatish maqsadida tashkil etilgan. Mazkur markazlar orqali ayollarga psixologik, ijtimoiy va huquqiy yordam koʻrsatiladi, shuningdek, ularni jamiyatga qayta integratsiya qilish va mustaqil hayot kechirishlari uchun sharoit yaratishga qaratilgan qoʻllab-quvvatlovchi xizmatlar taqdim etiladi.

Oʻzbekistonda nechta ayol psixologik, ijtimoiy va huquqiy yordamga muhtoj?

Oʻzbekistonda rasmiy statistika ma'lumotlariga ko‘ra, yiliga minglab ayollar psixologik, ijtimoiy va huquqiy yordamga muhtoj boʻladi. Masalan, 2022-yilgi hisobotlarda aytilishicha, Oʻzbekistonda zoʻravonlik va ijtimoiy jihatdan noqulay sharoitlarga uchragan 10 mingdan ortiq ayol davlat tomonidan yordamga muhtoj deb topilgan.

Ammo bu raqam faqat rasmiy roʻyxatga olingan holatlarga asoslangan va haqiqatda yordamga muhtoj ayollar soni bundan ko‘proq bo‘lishi mumkin, chunki ba’zi ayollar yordam so‘rashga jur'at etmaydilar yoki yordam olish imkoniyatidan bexabar bo‘lishlari mumkin. Shu sababli, ayollar reabilitatsiyasi va ularga ko‘mak koʻrsatish masalasi mamlakatda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.

Nima sababdan ayollar psixologik va huquqiy yordamga muhtoj boʻlmoqda?

Oʻzbekistonda ayollar psixologik va huquqiy yordamga muhtoj boʻlishiga bir qancha sabablar mavjud, jumladan:

Oilaviy va maishiy zo‘ravonlik: Ayollar orasida oilaviy zo‘ravonlik holatlari keng tarqalgan. Ayrim ayollar o‘z huquqlarini himoya qilish imkoniyatiga ega emas yoki iqtisodiy jihatdan erkin bo‘lmaganliklari tufayli zo‘ravonlikdan qutulish uchun yordamga muhtoj bo‘ladi. Shu bilan birga, uy-joy masalalaridagi noaniqlik va moliyaviy qaramlik ham ularni zaiflashtiradi.

Ijtimoiy va madaniy bosim: Ayrim hududlarda ijtimoiy va madaniy stereotiplar, qizlarning ta’lim olishiga cheklov qo‘yish va an’anaviy rollarni saqlab qolish tendensiyasi ayollarning huquqlarini cheklashga olib keladi. Bu esa ularning o‘z-o‘zini rivojlantirish va mustaqil hayot kechirishiga to‘sqinlik qiladi.

Iqtisodiy qiyinchiliklar va ish o‘rinlarining yetishmasligi: Ayollar orasida ishsizlik darajasi yuqori bo‘lishi mumkin. Iqtisodiy jihatdan mustaqil bo‘lmagan ayollar moddiy qiyinchiliklarga duch keladi, bu esa ularning jamiyatda to‘laqonli ishtirok etishiga xalaqit beradi. Natijada, ayollar moliyaviy va ijtimoiy yordamga muhtoj bo‘lishadi.

Ta’lim va huquqiy savodxonlikning yetarli darajada emasligi: Ko‘plab ayollar o‘z huquqlarini bilmaydi yoki qanday qilib ularni himoya qilishni tushunmaydi. Bu esa ularni huquqiy yordamga muhtoj bo‘lishiga olib keladi, chunki ularni himoya qiluvchi resurslardan bexabar bo‘lishadi.

Sog‘liq bilan bog‘liq muammolar: Ayollar ruhiy va jismoniy sog‘liq bilan bog‘liq muammolarga duch kelganda, ko‘pincha maxsus yordamga muhtoj bo‘ladi. Bu yerda reproduktiv salomatlik, depressiya, travmatik tajribalar yoki stress kabi holatlar ahamiyat kasb etadi.

Qonunlar va himoya mexanizmlarining zaifligi: Ayrim hollarda zo‘ravonlik va diskriminatsiya qurbonlari uchun mavjud qonuniy himoya mexanizmlari yetarli darajada samarali emas. Bu ayollarning o‘z huquqlarini himoya qilishda qiyinchiliklarga duch kelishiga sabab bo‘ladi va ularni huquqiy yordamga muhtoj qiladi.

Madaniy va diniy cheklovlar: Ba’zi ayollar uchun o‘z muammolari haqida ochiq gapirish yoki yordam so‘rash ijtimoiy yoki diniy qarashlarga zid keladi. Bu holat ularning psixologik va huquqiy yordam olish imkoniyatini cheklaydi va ularni ichki bosim va qiyinchiliklarga duchor qiladi.

Ushbu omillar birgalikda ayollarning psixologik va huquqiy yordamga ehtiyojini oshiradi. Shu sababli, davlat va turli tashkilotlar tomonidan ayollarga yordam berish va ularning huquqlarini himoya qilish choralari ko‘rilmoqda.