Plastik bo‘yicha global kelishuv haqidagi muzokaralar nega muvaffaqiyatsiz yakunlandi?

Janubiy Koreyaning Pusan ​​shahrida 170 dan ortiq davlat vakillari oʻrtasida plastikdan ifloslanishga qarshi kurash boʻyicha muzokaralar yakunlandi. Kelishuvga erishilmadi, muzokaralarni kelasi yilda davom ettirishga qaror qilindi.

“Qarshiliklar halokatli”

Germaniya federal atrof-muhit vaziri Shteffi Lemke bir qator davlatlar tomonidan global kelishuvga qarshilik koʻrsatishni halokatli deb atadi.

“Hech boʻlmaganda, Pusanda bir narsa aniq boʻldi: koʻpchilik mamlakatlar samarali kelishuvga erishmoqchi. Va bu guruh oʻsib bormoqda”, dedi u.

Plastik mahsulotlar ishlab chiqarishni qisqartirish

1-dekabr kuni boʻlib oʻtgan yakuniy yalpi majlisda bir qancha tashabbuslar koʻrib chiqildi. Panama tomonidan taklif etilgan va 100 ga yaqin davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlangan eng ommaboplari butun dunyo boʻylab plastik mahsulotlar ishlab chiqarishni qisqartirish uchun sharoit yaratishga qaratilgan. Muzokaralar jarayonida plastiklarga cheklovlar, tashvishli kimyoviy moddalarni tartibga solish va rivojlanayotgan mamlakatlarga shartnomani amalga oshirishda yordam berish uchun mablagʻ ajratish takliflariga qatʼiy eʼtiroz bildirildi.

Dunyo boʻylab yiliga taxminan 500 million tonna plastik ishlab chiqariladi

Birlashgan Millatlar Tashkilotining 25-noyabrdan 1-dekabrgacha boʻlib oʻtgan Atrof-muhit boʻyicha dasturi (UNEP) shafeligidagi sessiyadan koʻzlangan maqsad hujjat matnini yakunlash va tasdiqlashdan iborat edi.

“Sayyoramiz plastik chiqindilarga gʻarq boʻlmoqda. Har yili biz 460 million tonna plastmassa ishlab chiqaramiz, ularning katta qismi qisqa muddatda chiqindiga aylanadi”, dedi BMT bosh kotibi Antoniu Guterrish ishtirokchilarga yoʻllagan videomurojaatida.

U, shuningdek, shoshilinch choralar koʻrish zarurligini taʼkidladi.

2050-yilga kelib plastik ishlab chiqarish 3 baravarga oshadi

Shartnoma barcha mamlakatlarning zamonaviy texnologiyalardan foydalanishini taʼminlashi, quruqlik va dengiz muhiti sifatini yaxshilash, zaif jamoalarni, shu jumladan, chiqindilarni yigʻish orqali pul topayotganlarni himoya qilishni nazarda tutadi.

Qayd etilishicha, 2050-yilga kelib plastik ishlab chiqarish 3 baravarga oshadi. Olimlar inson tanasida va atrof-muhitda, jumladan, oziq-ovqat, suv va havoda koʻproq mikroplastiklarni topishda davom etmoqda.

Pusandagi WWF ​​xalqaro hamjamiyatni muzokara jarayonini imkon qadar tezroq yakunlashga chaqirdi.

“Plastik ifloslanishga qarshi kurash boʻyicha kelishuvni ishlab chiqish qarori 2022 yilda qabul qilingan, shundan beri 1000 kundan ortiq vaqt oʻtdi. Oʻsha vaqt ichida 800 million tonnadan ortiq plastmassa ishlab chiqarildi, shundan 30 million tonnadan ortigʻi okeanlarimizga tushib, yovvoyi tabiatga zarar yetkazdi, ekotizimlarni zaharladi”, deya aniqlik kiritdi WWF.

Dunyodagi eng yirik plastik ishlab chiqaruvchilar Xitoy va AQSHdir

Samarali plastik nazorat shartnomasini himoya qiluvchi bir guruh olimlarning fikriga koʻra, tadqiqotlar plastmassa ishlab chiqarish va chiqindilarni sogʻliq muammolari, jumladan, “bepushtlik, semirish va yuqumli boʻlmagan kasalliklar, jumladan, diabet, yurak-qon tomir kasalliklari va saratonning koʻplab turlari” bilan bogʻladi.

Eunomia assotsiatsiyasi maʼlumotlariga koʻra, Xitoy, Hindiston, Saudiya Arabistoni, Janubiy Koreya va AQSH dunyodagi eng yirik beshta polimer mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi davlatlar qatoriga kiradi.

Muzokaralar nega muvaffaqiyatsiz yakunlandi?

Plastik ifloslanishga qarshi global muzokaralar bir necha omillar tufayli muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Bu omillarni turlicha tahlil qilish mumkin.

Turli manfaatlar

 Plastik ifloslanishiga qarshi kurashish bo‘yicha global muzokaralar ko‘plab mamlakatlarning turli manfaatlari va iqtisodiy holatlarini hisobga olishni talab qiladi. Misol uchun, rivojlanayotgan mamlakatlar uchun plastik ishlab chiqarish va uni eksport qilishning iqtisodiy ahamiyati katta bo‘lishi mumkin, bu esa qat'iy cheklovlarga qarshi chiqishga olib keladi. Boshqa tomondan, rivojlangan mamlakatlar atrof-muhitni muhofaza qilishni xohlaydi, lekin bu ularga iqtisodiy zarar keltirishi mumkin.

Normativlar va huquqiy masalalar

Plastik ifloslanishiga qarshi global standartlarni joriy etish qiyin, chunki turli mamlakatlar uchun qo‘llaniladigan qonunlar va normativlar farq qiladi. Bu esa umumiy kelishuvga erishishni qiyinlashtiradi, chunki har bir davlat o‘zining huquqiy tizimiga mos keladigan siyosatlarni ishlab chiqishga harakat qiladi.

Sanoat lobbisi

Plastik ishlab chiqaruvchi kompaniyalar va sanoat guruhlari kuchli lobbi guruhlarga ega. Ular plastikni ishlab chiqarish va ishlatishning iqtisodiy foydalarini ta'kidlashadi, shuning uchun plastikka qarshi qat'iy qonunlar yoki cheklovlarga qarshi chiqishadi. Bu, o‘z navbatida, muzokaralar jarayonini sekinlashtiradi va qarorlar qabul qilishni qiyinlashtiradi.

Alternativalarning mavjud emasligi

Plastik materiallarning arzonligi va qulayligi tufayli, ularni to‘liq almashtirish oson emas. Yangi ekologik toza materiallar ishlab chiqish va ularni keng miqyosda ishlab chiqarish uchun katta sarmoya va vaqt talab qilinadi. Bu esa plastikdan voz kechishga qarshi turgan omil bo‘lishi mumkin.

Global miqyosdagi koordinatsiya muammolari

Atrof-muhitni himoya qilish bo‘yicha global muammolarni hal qilishda global koordinatsiya zarur, lekin bu masalada hamkorlik qilish juda murakkab. Mamlakatlar o‘rtasida siyosiy va iqtisodiy farqlar tufayli umumiy qarorlar qabul qilish qiyinlashadi.

Shu sababli, plastik ifloslanishiga qarshi global muzokaralar ko‘plab qiyinchiliklarga duch keldi va ularning samarali yakunlanishi hozircha ancha murakkab bo‘lib qolmoqda.