Markaziy Osiyo iqtisodiyoti 2025-yilda: O‘zbekiston barqaror o‘sish trayektoriyasida

Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) va mintaqa mamlakatlarining statistika idoralari yakunlangan 2025-yil uchun iqtisodiy ko‘rsatkichlarni e’lon qildi. Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, Markaziy Osiyo mintaqasida iqtisodiy quvvat va aholi turmush darajasi bo‘yicha sezilarli farqlar saqlanib qolmoqda, biroq umumiy o‘sish dinamikasi ijobiy saqlanib qolgan.

Yalpi ichki mahsulot: Qozog‘iston peshqadam, O‘zbekiston ikkinchi o‘rinda

2025-yil Markaziy Osiyo iqtisodiyoti uchun tarixiy bosqich bo‘ldi. Xususan, Qozog‘iston yalpi ichki mahsuloti (YIM) ilk bor 300 milliard dollarlik dovondan oshib o‘tib, mintaqaning mutlaq yetakchisi sifatidagi mavqeini mustahkamladi.

O‘zbekiston esa nominal YIM hajmi bo‘yicha 152,5 milliard dollar ko‘rsatkich bilan mintaqada ikkinchi yirik iqtisodiyot sifatidagi o‘rnini ishonchli tarzda egallab turibdi. Kuchli uchlikni 72,1 milliard dollar bilan Turkmaniston yakunlab bergan bo‘lsa, mintaqaning qolgan ikki davlati — Qirg‘iziston (22,6 milliard dollar) va Tojikiston (19 milliard dollar) iqtisodiyoti hajmi bo‘yicha sezilarli darajada orqada qolmoqda.

Aholi jon boshiga daromad: O‘zbekiston o‘rta pog‘onada

Iqtisodiyotning umumiy hajmidan farqli o‘laroq, aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan YIM ko‘rsatkichi fuqarolarning real daromad darajasini aniqroq aks ettiradi. XVJ hisob-kitoblariga ko‘ra, O‘zbekiston bu yo‘nalishda o‘rtacha ko‘rsatkichni saqlab qolgan:

• Qozog‘iston aholi jon boshiga 14,7 ming dollar bilan mintaqada eng boy davlat bo‘lib turibdi.
• Turkmaniston boy tabiiy resurslar omili hisobiga 10,8 ming dollar ko‘rsatkich bilan ikkinchi o‘rinda.
• O‘zbekistonda bu raqam o‘tgan yili 3,7 ming dollarni tashkil etib, respublika mintaqada uchinchi o‘rinni band etdi.
• Ro‘yxatning quyi qismidan Qirg‘iziston (2,8 ming dollar) va Tojikiston (1,6 ming dollar) o‘rin olgan.

Real o‘sish sur’atlari: Kichik iqtisodiyotlarning “shiddati”

Qiziqarli jihati shundaki, iqtisodiyoti nisbatan kichik bo‘lgan mamlakatlar eng yuqori real o‘sish sur’atlarini namoyish etmoqda. Masalan, Qirg‘iziston 2025-yilda 11,1 foizlik o‘sish bilan mintaqada mutlaq yetakchi bo‘ldi. Tojikistonda esa bu ko‘rsatkich 8,4 foizni tashkil qildi.

Shunga qaramay, Tojikiston iqtisodiyotida o‘ziga xos pasayish tendensiyasi kuzatilmoqda. Agar 2023-yilga qadar Tojikiston iqtisodiy hajmi bo‘yicha mintaqada Qirg‘izistondan oldinda bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi uch yilda u o‘z qo‘shnisiga o‘rinni bo‘shatib berdi va o‘rtadagi tafovut yildan-yilga kengayib bormoqda.

O‘zbekiston iqtisodiyoti esa 7,7 foizlik barqaror va salmoqli o‘sishni ko‘rsatib, yirik iqtisodiyotlar orasida eng yuqori dinamikani saqlab qolmoqda. Taqqoslash uchun, o‘tgan yili Qozog‘istonda 6,5 foiz, Turkmanistonda esa 2,3 foiz iqtisodiy o‘sish qayd etilgan.

Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, O‘zbekiston iqtisodiy islohotlar samarasi o‘laroq ham nominal hajm, ham real o‘sish borasida mintaqaning muhim drayveri bo‘lib qolmoqda.