G‘azoning mavhum kelajagi: Tramp rejasi moliyaviy tanqislik va siyosiy boshi berk ko‘chada

AQSh ma’muriyati tomonidan ilgari surilgan G‘azo sektorini qayta tiklash va yangi boshqaruv tizimini joriy etish loyihasi jiddiy inqirozga yuz tutmoqda. Reuters agentligi e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, milliardlab dollarlik va’dalar qog‘ozda qolib, hududni qayta qurish va xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan harakatlar amalda to‘xtab qolgan.

Bajarilmagan va’dalar

Donald Tramp tashabbusi bilan ilgari surilgan G‘azoni tiklash strategiyasining eng zaif nuqtasi moliya masalasi bo‘lib chiqdi. Dastlabki hisob-kitoblarga ko‘ra, donor davlatlar tomonidan va’da qilingan 17 milliard dollar miqdoridagi mablag‘ning atigi arzimagan qismi real iqtisodiyotga yo‘naltirilgan. Hozirga qadar ushbu tashabbusga o‘nta davlat xayrixohlik bildirgan bo‘lsa-da, amalda faqat Birlashgan Arab Amirliklari, Marokash va AQShgina moliyaviy hissa qo‘shishga qaror qildi.

Natijada, to‘plangan jami mablag‘ 1 milliard dollarga ham yetmagan. Bu esa ikki yillik shafqatsiz urushdan so‘ng binolarining 80 foizi vayronaga aylangan G‘azo uchun dengizdan tomchi kabidir. Ekspertlar xulosasiga ko‘ra, hududni to‘liq tiklash uchun kamida 70 milliard dollar talab etiladi, bu esa hozirgi moliyaviy oqimlardan o‘nlab marta ko‘pdir.

Qohiradagi “mehmonxona hukumati”

Moliyaviy tanqislik nafaqat qurilishga, balki siyosiy boshqaruvga ham zarba berdi. HAMAS harakatining o‘rnini bosishi kutilgan “G‘azoni boshqarish milliy qo‘mitasi” (NCAG) hamon faoliyat boshlay olgani yo‘q. AQSh tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan ushbu tuzilmaning a’zolari ayni paytda Qohiradagi mehmonxonalarda qolib ketgan.

Moliya yetishmovchiligi va xavfsizlik kafolatlari yo‘qligi sababli qo‘mita G‘azo hududiga kira olmayapti. Falastinlik rasmiylarning ta’kidlashicha, AQSh vakillari donorlik mablag‘lari mavjud emasligini ochiq tan olgan. Garchi HAMAS hokimiyatni topshirishga tayyorligini bildirgan bo‘lsa-da, Isroil qo‘shinlarining chiqib ketishi va otishmani to‘xtatish bo‘yicha qat’iy kafolatlar talab qilayotgani jarayonni yanada murakkablashtirmoqda.

Harbiy va diplomatik qarama-qarshiliklar

Vaziyatning boshi berk ko‘chaga kirib qolishiga tomonlarning bir-biriga zid shartlari sabab bo‘lmoqda. AQSh rejasiga ko‘ra, hududni tiklash ishlari faqatgina HAMAS to‘liq qurolsizlantirilgandan va Isroil harbiylari chiqib ketganidan keyin boshlanishi kerak edi. Biroq:

• Isroil HAMAS qurolli harakat sifatida butkul yo‘q qilinmaguncha o‘z qo‘shinlarini olib chiqmasligini ta’kidlamoqda.
• HAMAS esa Isroil harbiylari hududni tark etmasdan turib qurol tashlashni rad etmoqda.
• Eron bilan bog‘liq yangi mojarolar mintaqadagi taranglikni yanada oshirib, diplomatik yechim imkoniyatlarini pasaytirmoqda.

Ehtimoliy xavflar

AQSh tomonidan tashkil etilgan “Tinchlik kengashi” rasman moliyaviy muammolar borligini rad etib, barcha so‘rovlar o‘z vaqtida qondirilayotganini da’vo qilmoqda. Biroq, diplomatik manbalarning xavotirlari bu bayonotlarga zid.

Hozirgi vaqtda muzokaralar to‘xtab qolgan bir sharoitda, ayrim manbalar Isroil G‘azoda keng ko‘lamli harbiy amaliyotlarning yangi to‘lqinini boshlashi mumkinligini istisno qilmayapti. Bu esa xalqaro hamjamiyatning G‘azoni qayta tiklash bo‘yicha barcha rejalarini butunlay yo‘qqa chiqarishi mumkin.