Yevropa AQShsiz o‘zini himoya qilishi orzumi?

Bryusselda Yevropa Parlamenti huzurida chiqish qilgan NATO Bosh kotibi Mark Rutte qit’a xavfsizligi borasidagi xomxayollarga chek qo‘ydi. Uning ta’kidlashicha, Vashingtonning harbiy ko‘magisiz Yevropaning o‘zini o‘zi himoya qilishi imkonsizdir.

“Orzu qilishni bas qiling”: AQShsiz xavfsizlik mavjud emas

NATO rahbari Yevropa yetakchilarini AQShdan mustaqil mudofaa tizimi borasidagi gap-so‘zlarni to‘xtatishga chaqirdi. Ruttening so‘zlariga ko‘ra, Amerika ko‘magisiz xavfsizlikni ta’minlashga urinish muvaffaqiyatsizlikka mahkum.

“Agar kimdir Yevropa Ittifoqi yoki qit’aning o‘zi AQShsiz xavfsizlikni kafolatlay oladi deb o‘ylasa, xato qiladi. Biz bir-birimizga muhtojmiz,” — deya ta’kidladi Bosh kotib.

Rutte agar Yevropa AQShning yadroviy "soyaboni"dan voz kechmoqchi bo‘lsa, buning badali juda og‘ir bo‘lishini ma’lum qildi:

• Mudofaa xarajatlari: Davlatlar byudjetining kamida 10 foizini harbiy sohaga yo‘naltirishi shart bo‘ladi.
• Yadroviy salohiyat: Qit’a o‘zining mustaqil yadroviy tiyib turish tizimini yaratishi uchun milliardlab yevro sarflashiga to‘g‘ri keladi.

Arktika va Grenlandiya: Tramp bilan kutilmagan hamfikrlik

Davosdagi Jahon iqtisodiy forumida AQSh Prezidenti Donald Tramp tomonidan ilgari surilgan Arktika va Grenlandiya masalalari NATO kun tartibining markaziga chiqdi. Rutte Trampning Arktika xavfsizligi borasidagi xavotirlarini qo‘llab-quvvatladi.

Bosh kotibning tushuntirishicha, iqlim o‘zgarishi natijasida yangi dengiz yo‘llarining ochilishi mintaqada Rossiya va Xitoyning faollashuviga sabab bo‘lmoqda. Bu esa kollektiv xavfsizlikka to‘g‘ridan-to‘g‘ri tahdid tug‘diradi.

Davos kelishuvi va kutilmagan burilishlar

Davosdagi uchrashuvda Tramp va Rutte Grenlandiya bo‘yicha ramkaviy kelishuvga erishilganini e’lon qilishdi. Mazkur kelishuv doirasida Donald Tramp Yevropaning ushbu hududdagi rejalariga qarshi bo‘lgan mamlakatlarga nisbatan joriy etilgan tariflarni bekor qilishga va’da bergan.

Garchi Rutte o‘zining ushbu muzokaralarda Daniya nomidan vakolatga ega emasligini aytsa-da, uning bu jarayondagi vositachilik roli NATO Bosh kotibining xalqaro siyosatdagi nufuzi qay darajada ortganini ko‘rsatmoqda.

Kelajakdagi strategiya: Arktika uchun ikki tomonlama yondashuv

Mintaqadagi vaziyatning murakkablashishi NATO va uning ittifoqchilarini Grenlandiya hamda Arktika bo‘yicha yangi, ikki yo‘nalishli strategiyani ishlab chiqishga undamoqda.

Birinchi yo‘nalish bevosita harbiy-siyosiy tiyib turishga qaratilgan. Rossiya va Xitoyning Arktika mintaqasiga iqtisodiy hamda harbiy jihatdan kirib borishiga javoban, NATO kollektiv mas’uliyatni oshirishni rejalashtirmoqda. Strategiyaning bu qismi yangi ochilayotgan dengiz yo‘llarini himoya qilish va mintaqani raqib kuchlarning nazoratiga o‘tib ketishidan asrashni ko‘zda tutadi.

Ikkinchi yo‘nalish esa diplomatik yechimlarni o‘z ichiga oladi. Bunda AQSh, Daniya va Grenlandiya o‘rtasidagi uch tomonlama muloqotlarni davom ettirishga alohida urg‘u beriladi. Mark Rutte mazkur muzokaralarda o‘zining bevosita ishtiroki cheklanganini, chunki Daniya nomidan qaror qabul qilish vakolatiga ega emasligini bildirgan bo‘lsa-da, Alyansning umumiy xavfsizlik manfaatlari doirasida ushbu muloqotlarni qo‘llab-quvvatlaydi.

Bu ikki yo‘nalishli yondashuv ham xavfsizlikni kuchaytirish, ham diplomatik muvozanatni saqlashga xizmat qilishi kutilmoqda.