Musofirlar boqayotgan hududlar: Pul o‘tkazmalari to‘xtasa, O‘zbekistonning 7 ta viloyati inqirozga yuz tutadimi?

Tashqi pul o‘tkazmalari mamlakatning qator hududlarida daromadlar pasayib ketishining oldini olgan asosiy himoya qalqoniga aylandi.

2025-yil yakunlari O‘zbekiston iqtisodiyotida aholi daromadlarining shakllanishi borasida kutilmagan, ammo jiddiy tahlilga loyiq manzarani yuzaga chiqardi. Raqamlar shuni ko‘rsatmoqdaki, nominal daromadlar sezilarli o‘sgan bo‘lsa-da, bu o‘sishning orqasida xorijdan kelayotgan mablag‘larning hissasi har qachongidan ham ortgan.

Raqamlar nima deydi?

O‘tgan yili jon boshiga umumiy daromadlar nominal hisobda 16,6 foizga o‘sib, o‘rtacha 29,9 mln so‘mni tashkil etdi. Inflyatsiya omili chegirib tashlanganda, real o‘sish 7,2 foizga teng bo‘ldi. Biroq, bu farovonlik ko‘rsatkichining tarkibi mutaxassislarni sergaklikka chorlamoqda:

• Pul o‘tkazmalarining ulushi: Umumiy daromadlar tarkibida xorijdan kelgan mablag‘lar ulushi 21 foizga yetdi.
• Dinamika: Bu ko‘rsatkich 2024-yilga nisbatan 4,5 foiz bandga, 2021-yilga nisbatan esa 5,7 foiz bandga yuqoridir.

Hududlar kesimidagi xatarli bog‘liqlik

Ma’lumotlarning qiyosiy tahlili shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston hududlari tashqi pul o‘tkazmalariga bog‘liqlik darajasi bo‘yicha ikki qutbga bo‘linib qolgan:

1. “Qizil zona”: Pul o‘tkazmalarisiz iqtisodiy pasayish kuzatiladigan hududlar

Agar chet eldan kelayotgan mablag‘lar to‘xtasa, ushbu hududlarda aholining real daromadlari keskin qisqarishi (minusga kirishi) ma'lum bo‘ldi. Eng katta pasayish Andijon va Xorazm viloyatlarida kuzatilib, ko‘rsatkich -3,3 foizni tashkil etgan. Ulardan keyingi o‘rinlarda Samarqand (-3,1%) va Surxondaryo (-2,0%) viloyatlari bormoqda. Shuningdek, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Buxoro va Namangan viloyatlarida ham daromadlarning pasayishi 1 foizdan yuqori bo‘lishi hisoblab chiqilgan.

2. “Yashil zona”: Ichki drayverlar hisobiga o‘sayotgan hududlar

Tashqi omillarga bog‘liqligi past va ichki iqtisodiy imkoniyatlari hisobiga ijobiy dinamika ko‘rsatayotgan hududlar ham mavjud:

• Toshkent shahri: Xizmatlar sohasining jadal rivoji hisobiga 8 foizlik sof o‘sish;
• Qashqadaryo viloyati: Ichki resurslar hisobiga 7,3 foizlik o‘sish;
• Navoiy viloyati: Sanoat salohiyati evaziga 6 foizlik barqaror o‘sishni saqlab qolgan.

Iste’mol va kelajak istiqbollari

Pul o‘tkazmalari bugungi kunda nafaqat oilalar byudjeti, balki ichki bozordagi iste’mol talabini ushlab turuvchi asosiy vositadir. Nominal daromadlar o‘sishining qariyb 8 foiz bandi aynan shu o‘tkazmalar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda.

Aytish joizki, O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun joriy yilda tashqi bozorlardagi barqarorlik va “maqbul sharoitlar” saqlanib qolishi hayotiy muhim ahamiyatga ega. Ichki iqtisodiy drayverlar migratsiya bog‘liqligini qoplab bera olmaguncha, aholi farovonligi tashqi omillarga sezuvchan bo‘lib qolaveradi.