O‘zbekistonning ilk atom energetikasi loyihasi: Muddatlar nima sababdan o‘zgarmoqda?

Mamlakat energetika mustaqilligini ta’minlash yo‘lidagi strategik qadam hisoblangan kichik quvvatli atom elektr stansiyasi (AES) qurilishi muddatlariga tuzatishlar kiritilmoqda. “O‘zbekiston — 2030” strategiyasining yangi davlat dasturi loyihasiga ko‘ra, Jizzaxdagi yirik loyihaning start nuqtasi biroz surilishi kutilmoqda.

Loyihadagi yangi konfiguratsiya va muzokaralar

O‘zbekiston va Rossiyaning “Rosatom” korporatsiyasi o‘rtasidagi hamkorlik yangi bosqichga chiqmoqda. Endilikda loyiha nafaqat kichik quvvatli RITM-200N reaktorlarini, balki yirik quvvatli VVER-1000 reaktorini ham o‘z ichiga olgan integratsiyalashgan konfiguratsiyada amalga oshirilishi kutilmoqda.

2026-yil davomida ushbu yangilangan loyiha bo‘yicha qo‘shimcha kelishuvlarni imzolash va huquqiy ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha keng ko‘lamli muzokaralar o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

Qurilish maydonidagi holat: Dekabr — hal qiluvchi palla

Loyiha doirasida Jizzax viloyatida qurilish-montaj bazasining birinchi bosqichini shakllantirish ishlari qizg‘in davom etmoqda. Rejaga ko‘ra:

• 2026-yil yakuniga qadar: Qurilish bazasidagi obyektlar bosqichma-bosqich foydalanishga topshiriladi.
• Xavfsizlik kafolati: AES xavfsizligini asoslovchi hisobot tayyorlanib, davlat ekspertizasidan o‘tkaziladi.
• “Birinchi beton”: Dastlab 2026-yilning mart oyiga mo‘ljallangan ilk beton quyish jarayoni (qurilishning rasmiy boshlanishi) endilikda dekabr oyiga ko‘chirilishi ko‘zda tutilgan.

Eslatma: Avvalroq davlat rahbari jarayonni jadallashtirish va ishlarni mart oyida boshlash bo‘yicha ko‘rsatma bergan edi. Muddatning o‘zgarishi loyihaning texnik murakkabligi va xavfsizlik choralarini maksimal darajada ta’minlash zarurati bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Kelgusi qadamlar va mas’uliyat

“O‘zatom” agentligi va mahalliy hokimliklar zimmasiga infratuzilmani tayyorlash bo‘yicha aniq vazifalar yuklatilgan. Jumladan, muhandislik tarmoqlari, kirish yo‘llarini barpo etish va eng muhimi — qurilish uchun maxsus litsenziya olish jarayonlari yakunlanishi shart.

Shuningdek, 2026-yil oxirigacha bo‘lajak stansiya uchun barqaror yadro yoqilg‘isini yetkazib berish bo‘yicha shartnoma imzolanishi loyihaning xomashyo ta’minotini kafolatlaydi.

Quvvat va texnologiya: Yangi konfiguratsiya tafsilotlari

Loyiha ko‘lamining kengayishi O‘zbekistonning energetika strategiyasida tub burilish yasadi. 2025-yilning sentyabr oyida “O‘zatom” va “Rosatom» o‘rtasida erishilgan strategik kelishuvga ko‘ra, Jizzaxdagi majmua endilikda to‘rtta energoblokdan iborat yaxlit tizimga aylanadi.

Yangi konfiguratsiyaning texnik ko‘rsatkichlari quyidagicha taqsimlangan:

• Yirik quvvatli bloklar: Rossiyaning eng zamonaviy “3+” avlodiga mansub ikkita VVER-1000 reaktori (umumiy quvvati 2 GVt).
• Kichik quvvatli bloklar: Har birining quvvati 55 MVt bo‘lgan ikkita RITM-200N reaktori (umumiy quvvati 110 MVt).

Shunday qilib, integratsiyalashgan AESning umumiy generatsiya quvvati 2,1 GVt dan oshadi. Bu ko‘rsatkich mamlakatning o‘sib borayotgan sanoat ehtiyojlarini qoplashda asosiy manbalardan biri bo‘lishi kutilmoqda.

Amaliy jarayonlar: Kotlovan qazish ishlari boshlandi

Qog‘ozdagi rejalar allaqachon real qurilish maydoniga ko‘chgan. O‘tgan yilning oktyabr oyida Jizzax viloyatidagi tanlangan maydonda kichik AES qurilishining asosiy bosqichiga start berildi. Hozirda mutaxassislar tomonidan RITM-200N reaktori o‘rnatiladigan energoblok uchun poydevor (kotlovan) qazish ishlari jadal olib borilmoqda.

Ushbu jarayon loyihaning "qaytib bo‘lmas" nuqtaga o‘tganidan dalolat beradi. Mutaxassislarning fikricha, avval kichik quvvatli bloklarni ishga tushirish, keyinchalik esa ulkan VVER-1000 reaktorlarini tizimga integratsiya qilish — texnologik xavfsizlik va iqtisodiy samaradorlik nuqtai nazaridan eng maqbul yo‘ldir.