Sun’iy intellekt O‘zbekistonni boy va kambag‘al qatlamga ajratib qo‘yadi

Sun’iy intellekt (AI) texnologiyalari jahon iqtisodiyotini qayta shakllantirayotgan bir pallada, O‘zbekiston ham ushbu global jarayonning bevosita ishtirokchisiga aylanmoqda. Biroq, Makroiqtisodiy va hududiy tadqiqotlar instituti mutaxassislari tomonidan o‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, mamlakatimiz uchun eng katta xavf avtomatlashtirish natijasida ish o‘rinlarining ommaviy qisqarishi emas, balki jamiyatda chuqurlashib borayotgan ijtimoiy-iqtisodiy nomutanosiblikdir.

Texnologik ajralish xavfi

Ekspertlarning fikricha, muammoning ildizi texnologik imkoniyatlardan foydalanishdagi adolatsiz taqsimotga borib taqaladi. Raqamli savodxonlikka, sifatli infratuzilmaga va ilg‘or AI vositalariga ega bo‘lgan subyektlar unumdorlik va daromadlarini keskin oshirish imkoniyatiga ega. Aksincha, ushbu resurslardan mahrum qatlamlar esa iqtisodiy raqobatda ortda qolib, tobora chetga surilib qolish xavfi ostida. Bu esa davlat siyosatini faqatgina texnologik taraqqiyotni qo‘llab-quvvatlashga emas, balki ushbu imkoniyatlarni aholining barcha qatlamlari uchun teng va ochiq qilishga yo‘naltirishni taqozo etadi. Aks holda, mehnat va kapital daromadlari o‘rtasidagi tafovut yanada chuqurlashishi muqarrar.

Global manzara va mahalliy reallik

Bugungi kunda jahon miqyosidagi ish o‘rinlarining 40 foizi sun’iy intellekt ta’siri ostida qolmoqda. Bu ko‘rsatkich rivojlangan davlatlarda 60 foizga yetsa, past daromadli mamlakatlarda 26 foiz atrofida qayd etilmoqda. O‘zbekiston uchun esa mazkur raqamlar shunchaki avtomatlashtirish ko‘lami emas, balki texnologiya keltirgan foydaning qanday taqsimlanishi muhimligini anglatadi.

Mahalliy bozorda kuzatilayotgan holat shuni ko‘rsatadiki, generativ sun’iy intellektdan foydalanayotgan kichik va o‘rta biznes vakillarining aksariyati samaradorlik o‘sganini qayd etgan. Hozircha ommaviy ishdan bo‘shatish holatlari kuzatilmagani texnologiyalarni cheklash emas, aksincha, ularni yanada tezroq va samaraliroq joriy etish zaruratini ko‘rsatmoqda.

Kelajakdagi muammolar

Mutaxassislar 2030-yilgacha bo‘lgan davrda kadrlarni qayta tayyorlash masalasini strategik ahamiyatga ega deb hisoblaydi. Ko‘plab xodimlar yangi ko‘nikmalarni o‘zlashtirishi shart bo‘ladi, biroq ta’lim olish imkoniyatlarining cheklanganligi kelgusi tengsizlikning asosiy omiliga aylanishi mumkin.

Vaziyatni murakkablashtiruvchi yana bir qator omillar mavjud: hududlararo internet va raqamli xizmatlardan foydalanish darajasidagi tafovutlar, IT sohasida ayollarning kam ishtirok etishi hamda kichik biznesning texnologiyalarni joriy etish uchun yetarli moliyaviy resurslarga ega emasligi.

Muvozanatni saqlash choralari

Ushbu xavflarni yumshatish maqsadida ekspertlar bir qator tizimli choralarni taklif etmoqda. Bular qatoriga raqamli inklyuziyani rag‘batlantirish, AI yechimlarini sinovdan o‘tkazish uchun hududiy maydonlar yaratish, stajirovka va qayta tayyorlash dasturlarini jadallashtirish hamda texnologik o‘zgarishlar davrida ishchilarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini ishlab chiqish kiradi.

Xulosa shuki, davlat tomonidan muvofiqlashtirilgan, adolatli va keng qamrovli siyosat olib borilmas ekan, sun’iy intellekt iqtisodiy o‘sish dvigateli bo‘lish bilan bir qatorda, mamlakat ichidagi ijtimoiy uzilishni kuchaytiruvchi omilga ham aylanishi mumkin. Texnologik taraqqiyot jamiyatning har bir a’zosi uchun imkoniyatlar eshigini ochishi shart.