Jahon banki o‘sish sur’atlari pasayishidan ogohlantirmoqda

Yevropa va Markaziy Osiyoning rivojlanayotgan davlatlari joriy yilda jiddiy iqtisodiy turg‘unlik xavfi bilan yuzma-yuz kelishi mumkin. Jahon bankining 8-apreldagi so‘nggi hisobotida qayd etilishicha, geosiyosiy beqarorlik va energetika bozoridagi tebranishlar mintaqa davlatlari uchun asosiy to‘siqqa aylanmoqda.

Geosiyosiy ziddiyatlar va energiya bozoridagi “bo‘ron”

Mintaqa iqtisodiyotining sekinlashishiga sabab bo‘layotgan asosiy omillar qatorida Yaqin Sharqdagi vaziyat va jahon bozorida energiya resurslari narxining ko‘tarilishi ko‘rsatilmoqda. Xususan, Eron atrofidagi ziddiyatli jarayonlar xalqaro neft ta’minoti zanjirida uzilishlar hosil qilib, narxlarning yuqorilab ketishiga turtki berdi. Bu esa, o‘z navbatida, ishlab chiqarish xarajatlarining oshishiga va aholi uchun kundalik yoqilg‘i narxlarining qimmatlashishiga olib keldi.

Garchi hozirda Vashington va Tehron o‘rtasida vaziyatni yumshatishga qaratilgan ikki haftalik sulh bitimi imzolangan bo‘lsa-da, bozorlardagi xavotir hali-hanuz saqlanib qolmoqda.

Prognozlarning pasayishi

Jahon banki tahlilchilarining xulosasiga ko‘ra, mintaqadagi yalpi ichki mahsulot o‘sishi 2025-yildagi 2,6 foizdan 2026-yilda 2,1 foizgacha tushishi kutilmoqda. Agar hisob-kitoblardan Rossiya omili chiqarib tashlansa, bu ko‘rsatkich 2,9 foizni tashkil etishi taxmin qilinmoqda.

Mazkur tahliliy hisobot Markaziy Osiyodan tortib (O‘zbekiston, Qozog‘iston), Sharqiy Yevropa (Polsha, Ruminiya) va Bolqon yarim oroli (Albaniya, Serbiya) hamda Turkiya va Ukraina kabi yigirmaga yaqin davlatni qamrab olgan.

Importga qaramlik va budjet tanqisligi xavfi

Energiya resurslari narxining balandligi eksportchi davlatlar uchun qisqa muddatli foyda keltirishi mumkin, biroq mintaqadagi aksariyat mamlakatlar energiya importiga qaramdir. Bu esa ularning davlat budjeti va joriy hisoblariga sezilarli bosim o‘tkazadi.

Ekspertlarning prognozlariga ko‘ra, joriy yilda “Brent” markali neftning o‘rtacha narxi bir barrel uchun 88 dollardan 100 dollargacha bo‘lgan diapazonda saqlanib qolishi kutilmoqda. Shuningdek, gaz va qishloq xo‘jaligi uchun muhim bo‘lgan o‘g‘itlar narxi ham yuqori darajada qolishi iqtisodiy barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillardandir.

Rossiya va Ukraina: Urushning iqtisodiy asoratlari

Davom etayotgan harbiy mojarolar va sanksiyalar iqtisodiy ko‘rsatkichlarda ham o‘z aksini topmoqda. Xususan, Rossiya iqtisodiyoti 2025-yildagi 1,0 foizlik o‘sishdan 2026-yilda 0,8 foizga tushishi kutilmoqda. Bunga asosan 2022-yilda Ukrainaga bostirib kirish ortidan kiritilgan keng ko‘lamli iqtisodiy cheklovlar sabab qilib ko‘rsatilgan.

Shu bilan birga, urushdan bevosita jabr ko‘rayotgan Ukraina iqtisodiyoti ham sekinlashuv bosqichida. Ma’lumotlarga ko‘ra, mamlakatda iqtisodiy o‘sish sur’ati 2025-yildagi 1,8 foizdan kelasi yili 1,2 foizga pasayishi bashorat qilinmoqda.

Ushbu prognozlar mintaqa davlatlaridan tashqi shoklarga qarshi yanada moslashuvchan iqtisodiy siyosat yuritishni talab etadi.